استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران گفت: میزان افزایش دما در کشور دو برابر متوسط جهانی است.
به گزارش تسنیم، پدرام عطارد، استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران امروز در نشست تخصصی هفته محیطزیست عنوان کرد: تغییر اقلیم، موضوعی است که اگر مهمترین نباشد، در حال حاضر بزرگترین چالشی است که دنیا با آن مواجه است. برخلاف برخی مسائل محیطزیستی که ممکن است دامنه محدودتری داشته باشند، تغییر اقلیم تنها دامنگیر کشور ما نیست و تمام دنیا، حتی کشورهای پیشرفتهتر از ما نیز با آن درگیر هستند.
وی افزود: اما ایران یک ویژگی خاص دارد که باعث میشود مباحث تغییر اقلیم در کشور ما کمی جدیتر باشد، بهویژه تأثیر تغییر اقلیم بر پوششهای گیاهی. تغییر اقلیم به دلیل مصرف سوختهای فسیلی در دنیا رخ داده است. پدیدهای طبیعی به نام اثر گلخانهای وجود داشت که باعث میشد دمایی که از خورشید ساطع میشود، در نزدیکی کره زمین حبس شود و کره زمین قابل زندگی باشد. اگر اثر گلخانهای وجود نداشت، دمای کره به حدی بود که امکان زندگی در آن وجود نداشت.
استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران افزود: فعالیتهای انسانی و مصرف بیش از حد سوختهای فسیلی این اثر گلخانهای را تشدید کرد و باعث شد گرمای بیشتری در اطراف کره زمین حبس شود و این امر موجب شد که نه تنها این پدیده از گرم شدن جهانی فراتر رود، بلکه به پدیده تغییر اقلیم تبدیل شود. در نهایت، تغییر اقلیم به وجود آمد؛ یعنی اقلیمی که قبلاً نیمهخشک بود، به خشک تبدیل شد و اقلیم نیمهمرطوب به مرطوب تغییر پیدا کرد.
عطارد در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه در تغییر اقلیم، پارامترهای هواشناسی باید در یک بازه زمانی طولانی موردبررسی قرار گیرند، خاطرنشان کرد: اگر روندهای مشاهدهشده در این پارامترها معنیدار بوده و در درازمدت تداوم داشته باشند، میگوییم تغییر اقلیم رخ داده است. در حداقل 30 سال گذشته حدود 1.3 درجه سانتیگراد به دمای کشور ایران اضافه شده است؛ یعنی از سال 1366 تا 1396 این افزایش دما رخ داده و این روند همچنان تا امروز ادامه دارد.
وی با بیان اینکه بهطور متوسط، سالانه حدود 0.04 درجه سانتیگراد یعنی در هر دهه حدود 0.4 درجه سانتیگراد به دمای کشور افزوده شده است، اظهار کرد: تقریباً 70 درصد ایستگاههای کشور روند افزایش دمای هوا را نشان میدهند. اگر این وضعیت را با میانگین جهانی مقایسه کنیم، میزان افزایش دما در کشور تقریباً دو برابر متوسط جهانی است. بر اساس دادههای ایستگاههای هواشناسی کشور، تنها حدود 20 درصد از ایستگاهها روند کاهشی بارش را نشان میدهند.
استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه برخلاف تصور عمومی که بارش در کشور بهطور گسترده در حال کاهش است، تنها در حدود 20 درصد مناطق کشور روند کاهشی مشاهده میشود، عنوان کرد: با افزایش دما، سرعت باد نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. در فاصله سالهای 66 تا 96 سرعت باد بهطور متوسط حدود یک متر بر ثانیه افزایش یافته است. افزایش سرعت باد موجب تأثیرگذاری بر بسیاری از پارامترهای محیطی میشود.
عطارد، تبخیر و تعرق گیاهان و تبخیر از سطح آبهای آزاد را از جمله این موارد دانست و با اشاره به اینکه در نتیجه، دسترسی به منابع آب بهصورت ناخواسته محدودتر و فشار بیشتری بر منابع آبی وارد میشود، خاطرنشان کرد: ایران هجدهمین کشور جهان از نظر مساحت و هجدهمین کشور از نظر جمعیت است. ما در کشوری زندگی میکنیم که میانگین بارش سالانه آن حدود 230 تا 240 میلیمتر است و از این نظر در رتبه 163 جهان قرار دارد.
وی با اشاره به اینکه یعنی در میان حدود 200 کشور جهان، ایران جزو کشورهای انتهایی از نظر میزان بارش است، مطرح کرد: حتی در مقایسه با کشورهای همسایه نیز، با وجود آنکه هم جمعیت و هم مساحت بیشتری نسبت به آنها داریم، میزان بارش آنها بهطور متوسط بین 350 تا 400 میلیمتر در سال است، بنابراین، ما در کشوری زیست میکنیم که اساساً دارای اقلیم خشک است و این موضوع ناشی از شرایط طبیعی کشور بوده و تقصیر ما نبوده است.
استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران گفت: نباید تصور کنیم که اگر تغییر اقلیم رخ نمیداد، ایران کشوری سرسبز بود. ما از ابتدا نیز کشوری خشک بودهایم. فشار بر منابع طبیعی، دخالتهای انسانی در اکوسیستمها از جمله چرای بیرویه، قطع بیرویه پوششهای گیاهی، بهرهبرداریهای ناپایدار و سایر فعالیتها از سالهای گذشته وجود داشته و به مرور زمان افزایش یافته است. در کنار این مسائل، باید با پدیده گرم شدن جهانی نیز مواجه شویم.
عطارد اظهار کرد: منابع طبیعی و محیطزیست کشور ما در یک فضای تبدار قرار دارند و تحتفشار هستند، یعنی اکوسیستم ما هم تبدار است و هم باید با فشارهای ناشی از مسائل محیطزیستی دستوپنجه نرم کند که این موضوع اکوسیستمهای ما را بسیار تحت تأثیر و تنش قرار میدهد. ایران جزو 45 کشور جهان محسوب میشود که پوشش جنگلی آنها کمتر از 10 درصد مساحت کشور است. این کشور حدود 165 میلیون هکتار مساحت دارد.
وی افزود: اما مساحت جنگلهای آن تقریباً 12 میلیون هکتار برآورد میشود، بنابراین، از نظر پوشش جنگلی قابلمقایسه با کشورهایی مانند ژاپن با حدود 67 درصد پوشش جنگلی نیستیم. همچنین، حدود 55 درصد جنگلهای جهان تنها در پنج کشور متمرکز شدهاند. در مجموع، پوشش جنگلی کشور ما محدود است و این موضوع اهمیت حفاظت و توسعه آن را دوچندان میکند. یکی از نکات اساسی در مباحث جهانی مربوط به مقابله با تغییر اقلیم، جنگلکاری و نهالکاری است.
عطارد در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: این اقدامات میتوانند در کاهش اثرات تغییر اقلیم و افزایش ظرفیت جذب کربن نقش مؤثری داشته باشند. با توجه به اینکه کشور ایران با مشکلات تأمین آب مواجه است و حتی در بخش مصرف شهری نیز چالشهای جدی در زمینه تأمین آب وجود دارد، لازم است در برنامههای جنگلکاری و نهالکاری، گونههای سازگار با شرایط خشک و همچنین منابع آب پایدار موردتوجه قرار گیرند.