«سپر آبی» از جنگ‌ نجاتمان می‌دهد؟

به گزارش ایسنا، پس از آنچه در حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و برای کاخ گلستان رخ داد، نگرانی‌های زیادی برای وضعیت آثار و بناهای تاریخی کشور ایجاد شد. کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی معتقد بودند برای حفظ و نگهداری از میراث ملی و جهانی ایران باید هر چه سریع‌تر «سپر آبی» در بناهای تاریخی نصب شود. 

بر اساس پیگیری‌های ایسنا درباره نصب «سپر آبی»، به تمامی پایگاه‌های جهانی اعلام شده است که در تمام ۱۱۴ اثر تاریخی که در قالب ۲۹ پرونده جهانی ثبت شده‌اند، نصب سپر آبی مورد توجه قرار گیرد. از جمله در مجموعه‌هایی مانند ۵۴ کاروانسرا، و نیز در محوطه‌هایی مانند تخت جمشید یا باغات ایرانی و دیگر مکان‌های باز و در معرض حملۀ‌های موشکی و بمباران، نصب این نشانه‌ها و رعایت ضوابط حفاظتی مورد تاکید قرار گرفته است.

«سپر آبی» نهادی بین‌المللی و غیردولتی است که با هدف حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ، درگیری‌های مسلحانه و بلایای طبیعی فعالیت می‌کند و به‌عنوان بازوی تخصصی جامعه جهانی برای صیانت از آثار تاریخی، موزه‌ها، کتابخانه‌ها و محوطه‌های باستانی شناخته می‌شود.

این نهاد بر پایه اصول مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه شکل گرفته و با همکاری نزدیک با یونسکو، در حوزه‌هایی چون آموزش نیروهای نظامی، مستندسازی خسارت‌ها، مدیریت بحران و حمایت از بازسازی پس از منازعه نقش‌آفرینی می‌کند؛ نقشی که به آن جایگاهی مشابه «صلیب سرخ در حوزه فرهنگ» بخشیده است.

آنچه در کنوانسیون سال ۱۹۷۲ مطرح شد، در واقع مبنای همان روندی است که بعدها به ثبت‌های جهانی انجامید. در ادامه نیز در سال ۱۹۷۵، در چارچوب مصوبات مربوطه در لاهه، نوعی تأیید و تقویت برای همان اصول و مصوبات سال ۱۹۷۲ در نظر گرفته شد. بر اساس این چارچوب، بناها و محوطه‌هایی که شناسایی می‌شوند و طبق مفاد کنوانسیون ۱۹۷۲ واجد هویت جهانی شناخته می‌شوند، در فهرست جهانی قرار می‌گیرند تا از گزند جنگ، تهاجم، غارت و چپاول و دیگر مخاطرات مصون بمانند.

بر همین اساس، طراحی یک لوگو با عنوان «سپر آبی» صورت گرفت؛ نشانی که بر مبنای ضوابط کنوانسیون‌های مرتبط با لاهه تنظیم شده است. این علامت یا پرچم باید در زمان جنگ و مخاطرات روی بناها و محوطه‌های فرهنگی، به گونه‌ای کاملا واضح نصب شود تا نشان دهد آن اثر در چارچوب حفاظت‌های بین‌المللی قرار دارد و باید از هرگونه تهاجم و تخریب در امان بماند. این اقدام در پیوند با فعالیت‌های Blue Shield International نیز قابل فهم است که با هدف حفاظت از میراث فرهنگی در زمان درگیری‌ها شکل گرفته است.

سازمان بین‌المللی سپر آبی، نهاد مشورتی کنوانسیون و نهادی غیردولتی بین‌المللی است که با هدف حمایت از میراث فرهنگی، آرشیوها، کتابخانه‌های ارزشمند، و مجموعه‌های اسنادی در شرایط بحران شکل گرفته است. می‌توان گفت این نهاد همان نقشی را برای فرهنگ ایفا می‌کند که صلیب سرخ برای جان انسان‌ها دارد، به همین دلیل، آن را «صلیب سرخ فرهنگی» نیز می‌نامند. سازمان سپر آبی در سال ۱۹۹۶ با مشارکت چهار نهاد شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM)، شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها (ICOMOS)، شورای بین‌المللی آرشیوها (ICA) و فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابخانه‌ای (IFLA) شکل گرفت.    

با این حال و با وجود نصب سپر آبی در بناهای تاریخی در ایران، همچنان این بناها از آسیب و گزند در امان نیستند، نمونه بارز آن مسجد جامع اصفهان است، اثر جهانی دیگری که در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دچار آسیب شده و کاشی‌های بخشی از آن‌ ریخته است.  

همچنین روز گذشته (یکشنبه ۱۷ اسفند ۱۴۰۴) مجموعه فلک‌الافلاک از گزند این جنگ در امان نماند و انفجاری نزدیک آن موجب تخریب اداره کل میراث فرهنگی استان لرستان شده است، با وجود اینکه گفته می‌شود قلعه فلک‌الافلاک آسیبی ندیده است اما ساختمان سربازخانه، باشگاه افسران، بنای تاریخی آخوند ابو، همچنین موزه‌های باستان‌شناسی و مردم‌شناسی در عرصه قلعه فلک‌الافلاک دچار آسیب شدند. این اتفاق درحالی رخ داده است که سپر آبی بر قلعه فلک‌الافلاک نصب شده است.