عصر ایران - لارو برخی پروانهها راهی یافتهاند تا در لانه بعضی مورچهها، همان رفتار و احترامی را دریافت کنند که فقط مخصوص ملکه است. این کرمهای کوچک توسط مورچهها حمل میشوند، هر زمان بخواهند تغذیه میشوند، از آنها محافظت میشود و حتی در موقعیتهای خطر نجات داده میشوند. اما چرا مورچهها باید چنین جایگاه ویژهای برای یک کرم قائل شوند؟ راز این فریب پیچیده در تقلید صددرصدی نهفته است؛ جایی که لارو پروانه نهتنها بوی شیمیایی ملکه را تقلید میکند، بلکه ریتم دقیق لرزشهای او را هم بازسازی میکند.
فرانچسکا باربرو، زیستشناس دانشگاه تورین، توضیح میدهد: «برای اینکه فقط مورچهها را فریب ندهند، بلکه جایگاه اجتماعی بالایی هم به دست بیاورند، این لاروها صداهایی تولید میکنند که کاملاً شبیه ملکه است.»
باربرو توضیح میدهد بسیاری از لارو پروانهها مورچهدوست هستند؛ یعنی در طول تکامل، به جایی رسیدهاند که باید توسط یک گونه مشخص از مورچهها پذیرفته شوند تا چرخه زندگیشان کامل شود. بهگفته او «بدون این پذیرش، آنها قادر به بقا نیستند.» این وابستگی در گونههای مختلف شدت متفاوتی دارد؛ برخی فقط از پناه و غذا در لانه استفاده میکنند، اما برخی دیگر صرفاً از محیط اطراف کلونی بهره میبرند.
این رابطه میتواند همزیستی یا انگلی باشد و اساس آن شکستن رمزهای ارتباطی مورچهها توسط پروانه است. سالهاست که دانشمندان این رفتار شگفتانگیز را بررسی میکنند، اما بیشتر پژوهشها بر نشانههای شیمیایی یا صداهای ساده تمرکز داشتهاند، نه بر ریتم و پیچیدگی واقعی سیگنالها.
جرمی توماس، زیستشناس دانشگاه آکسفورد، که در این پژوهش نقشی نداشت، به یافتههای گذشته اشاره میکند. او میگوید در سال ۲۰۰۹ او و همکارانش دریافتند ملکههای جنس Myrmica صداهایی کاملاً متفاوت از کارگران تولید میکنند. زمانی که این صدا برای کارگران پخش میشد، آنها سطح حمایت و محافظت بیشتری ارائه میدادند. لاروها و شفیرههای پروانه مکولینئا نیز همین صداها را تقلید میکنند و همان رفتار سلطنتی را از کارگران دریافت میکنند.
برای بررسی دقیق این صداها، باربرو و همکارانش سیگنالهای لرزشی مربوط به دو گونه مورچه و نه گونه پروانه را تحلیل کردند؛ گونههایی که میزان مورچهدوستی در آنها متفاوت است. تیم پژوهشی از دستگاهی بسیار حساس که خودشان ساخته بودند برای ضبط لرزشهای لارو و مورچهها استفاده کرد.
نتایج نشان داد همه گونهها، چه مورچهدوست و چه مستقل، از ریتم منظم یا «ایزوکرون» استفاده میکنند. اما فقط لاروهایی که وابستگی شدید به مورچهها دارند، ریتم پیچیدهتری به نام «دو متر» تولید میکنند.
باربرو میگوید: «هرچه میزان وابستگی به مورچهها بیشتر باشد، سیگنال پیچیدهتر است و این پیچیدگی از طریق یک الگوی ریتمیک خاص ایجاد میشود.» او اضافه میکند: «تا آنجا که میدانیم، این نخستینبار است که چنین ریتم پیچیدهای خارج از دنیای نخستیها ثبت میشود.»
با کمک این الگوهای ریتمیک، گونههایی مانند Phengaris alcon و Plebejus argus میتوانند کارگران مورچه را قانع کنند که باید همان مراقبت ویژه ملکه را برای آنها فراهم کنند. جیمز مالت، زیستشناس دانشگاه هاروارد، توضیح میدهد که این لاروها در واقع انگل لانه مورچه هستند و حتی از لاروهای مورچه تغذیه میکنند. او نیز در این پژوهش مشارکتی نداشته است.
نکته شگفتانگیز اینکه لاروها از نظر دقت ریتمی تقریباً به اندازه خود ملکه دقیق هستند، اما سیگنالها را کمتر تولید میکنند. باربرو توضیح میدهد دلیل آن صرفهجویی در انرژی است؛ تولید هر سیگنال انرژی ارزشمندی را مصرف میکند و لاروها باید منابع خود را حفظ کنند.
او نتیجه میگیرد: «کمتر صدا دادن و صرفهجویی در انرژی نوعی مزیت برای لارو است. آنها فقط زمانی سیگنال میدهند که واقعاً نیاز به توجه مورچهها داشته باشند.»
منبع: refractor