مارهای چهارپا (+اینفوگرافیک)

عصر ایران - آیا تا به حال به این فکر کرده اید که مارها چگونه به شکل امروزی خود درآمده اند؟ مارها همیشه موجوداتی بدون دست و پا نبوده اند. در واقع، طبیعت در بدن برخی از بزرگ ترین مارهای جهان، یعنی خانواده پیتون ها (Pythonidae) و بوآها (Boidae)، یادگاری عجیبی از اجداد چهارپای آن ها به جای گذاشته است: مهمیزهای لگنی (Pelvic Spurs).

مهمیز لگنی چیست؟

اگر به ناحیه نزدیک به دم (شکاف کلواک) مارهای پیتون نگاه کنید، دو ساختار کوچک و ناخن مانند را در دو طرف بدن مشاهده خواهید کرد. این ها «مهمیزهای لگنی» نام دارند. این بخش های کوچک در واقع بقایای خارجی پاهای عقبی هستند که در طول میلیون ها سال تکامل، تحلیل رفته اند.

اما شگفتی اصلی در زیر پوست آن ها نهفته است. در کالبدشناسی این مارها، استخوان های لگنی کوچکی وجود دارند که به هیچ ساختار اسکلتی متصل نیستند و به صورت شناور در میان عضلات باقی مانده اند. این استخوان ها «اندام های وستیجیال» یا بازمانده های ژنتیکی نامیده می شوند؛ بخش هایی از بدن که کاربرد اصلی خود را از دست داده اند اما هنوز حذف نشده اند.

شواهد فسیلی: وقتی مارها راه می رفتند

فسیل ها پل ارتباطی ما با گذشته هستند و داستان حذف تدریجی پاها در مارها را تایید می کنند:

نجاش ریونگرینا (Najash rionegrina): این فسیل 95 میلیون ساله که در آرژانتین کشف شد، ماری را نشان می دهد که دارای دو پای عقب کاملا عملکردی و حتی استخوان خاجی (Sacrum) بوده است.

پاچی راچیس (Pachyrhachis): یک مار فسیل شده دریایی که پاهای کوچک اما مشخصی داشت و مرحله میانی تبدیل از مارمولک به مار را به خوبی نشان می دهد.

تغییر کاربری: پایی که دیگر برای راه رفتن نیست

تکامل به ندرت چیزی را کاملا دور می اندازد، مگر اینکه راهی برای استفاده مجدد از آن پیدا کند. امروزه مارهای نر از این مهمیزهای کوچک در طول فرآیند جفت گیری استفاده می کنند. آن ها با تکان دادن این مهمیزها روی بدن ماده، محرک های لازم را ایجاد می کنند. این یک نمونه کلاسیک از تغییر کاربری تکاملی است؛ اندامی که روزی برای راه رفتن بود، حالا به یک ابزار تولیدمثل تبدیل شده است.

مارها در طول ده ها میلیون سال پاهای خود را از دست دادند تا با محیط های خاص (مانند سوراخ های زیرزمینی یا لای بوته های متراکم) سازگار شوند، اما «حافظه ژنتیکی» و بقایای فیزیکی آن دوران را همچنان با خود حمل می کنند. تماشای مهمیزهای یک پیتون، تماشای زنده تاریخ تکامل است که مستقیما از عصر دایناسورها به امروز رسیده است.

گردآوری و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

رونق حیات و تفریحات در دریاچه مهارلو؛ ارمغان بارش‌های بهاری برای شیراز (گزارش تصویری)

بیشتر بخوانید:

«بارونس» بلندترین مار وحشی که تاکنون دیده شده!

تماشاخانه

«نبرد یاپو»؛ وقتی فرعون مصر اسرائیل را فتح کرد/ قدیمی‌ترین حیله جنگی جهان متعلق به ۳۴۲۰ سال قبل

«نبرد آوسترلیتز» حیله بزرگ ناپلئون که یک سپاه را روی دریاچه غرق کرد

فیلم های دیگر