رقصیدن بر قبر هومر! باران انتقادها به فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان

به گزارش خبرگزاری مهر، کریستوفر نولان یکی از مشهورترین فیلمسازان صنعت سرگرمی است که برخی از بزرگترین موفقیت‌های مالی و انتقادی از آغاز هزاره سوم را رقم زده است.

«شوالیه‌ تاریکی»، «تلقین»، «دانکرک»، «بین‌ستاره‌ای» و آخرین فیلمش «اوپنهایمر» که ۷ جایزه اسکار از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را از آن خود کرد، دستاوردهای کمی نیستند.

همه اینها موجب شده تا نولان در کنار معدود کارگردان‌های مدرن عنوان کارگردان «مولف» را به دست آورد؛ زیرا سبکی خاص و کنترلی بر فرآیند خلاقانه و توانایی رسیدن به نتیجه‌ای دارد که او را از همتایانش متمایز می‌کند.

فاکس نیوز درباره فیلم جدید وی «اودیسه» نوشت: وقتی خبر رسید که پروژه بعدی نولان «اودیسه» خواهد بود، به نظر می‌رسید که این یک انتخاب غیرمنتظره و جذاب باشد. این کارگردان ۵۵ ساله با فیلمسازی منحصر به فرد و با کیفیت بالا به موضوع‌های مختلفی پرداخته است.

«بتمن آغاز می‌کند» پایه‌گذار فیلم‌های کمیک بوکی و ابرقهرمانی در سبک رئالیسم شد که با لحنی بسیار تاریک‌تر از فیلم‌هایی که کارتونی‌تر بودند، به بازتعریف این سبک اعتبار بخشید. «دانکرک» بازسازی استثنایی از یک نبرد هوایی در جنگ جهانی دوم را به نمایش گذاشت و «بین‌ستاره‌ای» در دقت علمی خود چنان پیشگام بود که منجر به یک مقاله تحقیقاتی دانشگاهی در مورد تصویر سیاه‌چاله شد.

«تنت» کاوشی جذاب و بدیع در زمان بود که در پایبندی به قوانین فیلم، هرچند عجیب و غریب، متعصبانه عمل می‌کرد. حتی «اوپنهایمر»، اگرچه به منابع تاریخی زیادی نیاز داشت، اما به خاطر به تصویر کشیدن اولین آزمایش بمب هسته‌ای به عنوان بخشی از پروژه منهتن مورد ستایش قرار گرفت.

این پیشینه و این همه توجه به جزئیات و واقع‌گرایی ریشه‌دار در آثار قبلی او، «اودیسه» را به انتخابی جالب بدل کرده است. داستانی حماسی، یکی از قدیمی‌ترین داستان‌های تاریخ، که اساطیر و داستان انسانی اودیسه را در تلاش برای بازگشت به خانه و خانواده‌اش در هم می‌آمیزد. اما با رفتن به سمت این عناصر اساطیری، به نظر می‌رسد مسیر جدیدی برای نولان رقم خورده باشد.

بازار حدس و گمان در مورد بازیگران این فیلم به محض انتشار برخی از اسامی در اینترنت آغاز شد. در کنار مت دیمون، زندایا، تام هالند، آن هاتاوی، لوپیتا نیونگو، شارلیز ترون، الیوت پیج و بسیاری دیگر نیز حضور داشتند و ابتدا مشخص نبود که این بازیگران چه شخصیت‌هایی را به تصویر خواهند کشید.

حضور یک بازیگر سیاهپوست در نقش «هلن» یونانی

اما مصاحبه جدیدی با کارگردان و بازیگران که به تازگی توسط تایم منتشر شد، برخی از شایعه‌های مطرح شده را که با انتشار تریلر فیلم شکل گرفته بود، تأیید کرد و از همانجا این کارگردان را در معرض انتقاد شدید یا سردرگمی آشکار قرار داد. این مصاحبه با مت دیمون، در نقش اودیسه، شروع می‌شود که می‌گوید: «... نولان به هومر بسیار وفادار است زیرا هومر کسی نیست که بتوان او را بازنویسی کرد. اما از نظر موضوعی، آنچه نولان می‌دید واقعاً جالب بود.»

توجه نولان به جزئیات و تعهد به اصالت تا آنجا پیش رفت که یک کشتی «واقعاً مناسب دریا» برای اودیسه و خدمه‌اش ساخت که بتواند در مدیترانه دریانوردی کند. همین امر انتخاب بازیگران او را بسیار خب، عجیب می‌کند.

در گزارش «تایم» گفته شده شخصیت «هلن»، که در داستان به عنوان «زیباترین زن جهان» شناخته می‌شود و هومر او را با پوست سفید و دیگر نویسندگان تاریخی او را با موهای طلایی یا روشن توصیف کرده‌اند، توسط لوپیتا نیونگو، بازیگر سیاهپوست کنیایی- مکزیکی، بازی می‌شود.

طبق گزارش تایم، نولان به آهنگساز فیلم یعنی لودویگ گورانسون گفته است که از ارکستر در موسیقی متن استفاده نکند. گورانسون اضافه کرده است: چون آن زمان ارکستر وجود نداشت.

نولان به یک رپر هم فرصت بازی در «اودیسه» داد

اما نولان، ترویس اسکات رپر، را در میان بازیگران فیلم جای داده و گفته است: من او را انتخاب کردم چون می‌خواستم به این ایده اشاره کنم که این داستان به شکل نوعی شعر شفاهی، که مشابه رپ است، منتقل شده است!

بنابراین تعهد او به دقت و صحت داستان آنقدر زیاد بود که خواست یک کشتی دریایی واقعی برای اودیسه بسازند، از استفاده از ارکستر برای آهنگسازی فیلم خودداری کرد و بازیگر نقش اول او از اینکه چقدر به متن هومر «وفادار» بوده، تمجید می‌کند.

با این حال، او یک بازیگر زن کنیایی - مکزیکی را برای بازی در نقش یک زن یونانی انتخاب کرد و از یک رپر مدرن برای اشاره به اشعار شفاهی ۲۷۰۰ سال پیش استفاده کرد؟

نولان از عنصر شک در آثارش سود برده و فیلم‌های او همیشه جذاب هستند، حتی اگر انتقادهای درست و گاهی فراوان به نویسندگی یا نکات داستانی او وجود داشته باشد.

«اودیسه» بدون شک شامل مقیاس و کیفیت فنی خاص او خواهد بود، اما عجیب است که او تصمیم گرفت واقع‌گرایی خود را کنار بگذارد تا شخصیت‌های خاصی را خراب کند. نیونگو یک بازیگر بسیار با استعداد و جذاب است که لیاقت بازی در فیلمی از کریستوفر نولان را دارد ... اما همچنین می توان گفت که انتخاب او برای ایفای نقش هلن تروی کاملاً اشتباه است.

می‌توان درباره مت دیمون هم همین حرف را زد، کسی که پیشینه قومی شمالی دارد و کمتر شبیه کسی است که در اطراف مدیترانه متولد شده باشد. این موضوع پذیرش سخنان نولان درباره میزان «تحقیق» انجام شده برای فیلم را عجیب‌تر هم می‌کند.

در گزارش تایم آمده است: «نولان با افتخار درباره سطح تحقیقاتی که از همه بخش‌ها برای تولید فیلم انجام شده صحبت می‌کند.» سپس کمی بعد توضیح می‌دهد: «قدیمی‌ترین تصاویر از شخصیت‌های هومری معمولاً به شیوه افرادی که در زمان هومر زندگی می‌کردند، به تصویر کشیده شده‌اند. بنابراین، دلیل محکمی برای به تصویر کشیدن چیزها به این شکل وجود دارد، زیرا اولین مخاطبان داستان را اینگونه دریافت کردند.»

آیا مخاطبانی که ابتدا «داستان را دریافت کردند» آن را از طریق تراویس اسکات - یک رپر - دریافت کردند؟

باز هم باید تاکید کرد که هیچ یک از این‌ها به این معنی نیست که نیونگو نباید در فیلم باشد. یا اسکات، با توجه به تجربه کم در بازیگری ممکن است بلافاصله مخاطب را از فیلم بیرون بکشد، اما تمرکز بر واقع‌گرایی تاریخی، تحقیق و توجه به جزئیات و سپس کنار گذاشتن کامل توصیف شخصیت‌ها برای برآورده کردن انتظار مدرن، یک گسستگی عجیب است.

این برخلاف نولان همیشگی است. یا حداقل با آنچه نولان تا به حال به نظر می‌رسید نماینده آن باشد، همخوانی ندارد.

تقویت جبهه قوی منتقدان با وجود ایلان ماسک

همه این نقدها به فیلم جدید نولان در حالی قوی‌تر شده که ایلان ماسک، میلیاردر مالک تسلا، انتخاب لوپیتا نیونگو برای نقش هلن تروی و الیوت پیج، بازیگر تراجنسیتی در نقش احتمالا آشیل! را زیر سوال برده و نولان را متهم کرده که برای موفقیت در اسکار دست به چنین انتخابی زده است.

فوربس در این مورد نوشت: ماسک ادعا می‌کند فیلم‌ها باید سه استاندارد تنوع را برای واجد شرایط بودن برای بهترین فیلم در جوایز اسکار رعایت کنند، از جمله این که ۳۰ درصد از بازیگران یک فیلم باید افراد غیر سفیدپوست یا غیر دگرجنسگرا باشند.

قوانین تنوع جوایز اسکار واقعاً چه چیزی را الزامی می‌کنند؟

برای واجد شرایط بودن برای بهترین فیلم در اسکار، فیلم‌ها باید ۲ مورد از ۴ استاندارد تنوع را رعایت کنند که به معنی نمایش روی صفحه، یا داشتن یک بازیگر اصلی یا نقش مکمل مهم یا ۳۰ درصد از کل بازیگران از گروهی که نماینده کمتری در جامعه دارد، از جمله زنان، اقلیت‌های جنسی، افراد رنگین‌پوست یا افراد دارای معلولیت‌های شناختی یا جسمی متمرکز است.

اما این تنوع می‌تواند در بخش‌های فنی هم اعمال شود و بخش استفاده از فیلمبردار، کارگردان یا طراح لباس، ارائه کارآموزی یا فرصت‌های آموزشی به افراد از گروه‌های کم‌نمایندگی‌شده توسط استودیو یا شرکت تولید فیلم، یا داشتن چندین مدیر اجرایی از گروه‌های اقلیت هم در برگیرد.

هرچند انتقاد شدید ماسک از «اودیسه» از هفته پیش آغاز شد، اما او از اوایل ژانویه به انتقاد از این فیلم پرداخت و در ۲ پست در همان ماه گفت که نولان «صداقت خود را از دست داده است.»

ورایتی نوشت: وی در پاسخ به پستی که ادعا می‌کرد نولان «نژادپرستانه علیه مردم یونان و میراث فرهنگی آنها» ایستاده، این امر را «درست» خواند، و همچنین توییتی را که نشان می‌داد نولان در حال لگدمال کردن قبر هومر است، بازنشر کرد.

روز پنجشنبه، ماسک در پاسخ به پستی که ادعا می‌کرد «اودیسه» در واقع بخشی از یک طرح چپ‌گرایانه برای «نابود کردن تمدن غرب و هر چیزی است که به ایجاد آن کمک کرده است.» گفت: «درست است.»

ماسک روز جمعه مستقیم به نولان حمله کرد و گفت: «شرم بر کریس نولان که به هومر بی‌احترامی کرد!»

مت والش مفسر دیلی وایر، نیز روز سه‌شنبه در پستی به شدت از «اودیسه» انتقاد کرد و گفت نولان به این دلیل نیونگو را برای نقش هلن تروی انتخاب کرده که می‌دانست اگر نقش «زیباترین زن» را به یک زن سفیدپوست بدهد، نژادپرست خطاب خواهد شد و ماسک در پاسخ به پست والش گفت: «درست است.»

جنجال انتخاب بازیگران تا کجا ادامه می یابد؟

«اودیسه» همچنین هفته گذشته با انتشار تریلری با واکنش‌های منفی مواجه شد، زیرا بازیگران، از جمله تام هالند و رابرت پتینسون، ستاره‌های بریتانیایی، ظاهراً از لهجه آمریکایی استفاده می‌کردند.

جیمز هیبرد، نویسنده هالیوود ریپورتر در ستونی انتقادی گفت: «همه در فیلم طوری صحبت می‌کنند که انگار اهل اوهایو هستند.» و آن را بیشتر شبیه «ایتاکا، نیویورک، تا ایتاکا، یونان» خواند. هیبرد بیان کرد که در بسیاری از حماسه‌های تاریخی دیگر، مانند «گلادیاتور»، بازیگران از لهجه بریتانیایی استفاده کردند، حتی اگر از نظر تاریخی نادرست باشد.

درباره «اودیسه» چه می‌دانیم؟

فیلمبرداری «اودیسه» سال پیش در چندین کشور از جمله یونان، ایتالیا، ایسلند و اسکاتلند انجام شد. این فیلم به دلیل فیلمبرداری در منطقه مورد مناقشه صحرای غربی که دهه‌هاست توسط مراکش اشغال شده، جنجال‌هایی به بار آورد.

«اودیسه» پس از فیلم «اوپنهایمر» نولان ساخته شده که سال ۲۰۲۳ نزدیک به یک میلیارد دلار فروخت و بزرگترین برنده جوایز اسکار آن سال بود و نولان جوایز بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را از آن خود کرد.

رقم بزرگ ۲۵۰ میلیون دلار هزینه ساخت، که بودجه تخمینی برای «اودیسه» است، این فیلم را به گران‌ترین فیلم دوران حرفه‌ای نولان تبدیل کرده است.

چندین نشریه سینمایی پیش‌بینی کرده‌اند که «اودیسه» تابستان امسال در گیشه سینماها پرفروش خواهد بود. هفته گذشته، ددلاین گزارش داد که «اودیسه» یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تابستان خواهد بود و عنوان کرد که این فیلم از یک سال قبل، تمام بلیت‌های نمایش‌های IMAX خود را فروخته است.

کریستوفر نولان بیش از ۲۰ سال است که رویای «اودیسه» را در سر می‌پروراند.

«اودیسه» قرار است تابستان امسال و از ۱۷ جولای (۲۶ تیر) اکران خود را آغاز کند.