عصر ایران ؛ علی نجومی ــ حوالی نیمهشب دهم شهریور ۱۳۴۱، زلزلهای مهیب بویینزهرا را لرزاند؛ فاجعهای که جان هزاران نفر را گرفت و یکی از تلخترین حوادث طبیعی تاریخ معاصر ایران را رقم زد. در روزهای پس از این حادثه، مردم ایران به شکلی خودجوش برای کمک به زلزلهزدگان بسیج شدند. هنوز هم تصویر جهانپهلوان غلامرضا تختی که در خیابانهای تهران برای جمعآوری کمکهای مردمی تلاش میکرد، در حافظه جمعی ایرانیان زنده است.
در کنار این همدلی گسترده، هنرمندان نیز کوشیدند با آثار خود مرهمی بر دردهای مردم باشند. نادر گلچین با اجرای تصنیف «مسبب» که آهنگ آن را خود ساخته بود و شعری از معینی کرمانشاهی داشت، توانست احساسات و اندوه آن روزهای جامعه را به شکلی تأثیرگذار بازتاب دهد. این اثر بعدها به نام عماد رام نیز شناخته شد، اما همچنان از ماندگارترین آثار مرتبط با آن روزها به شمار میرود.
پادکست را اینجا بشنوید
از دیگر آثار شاخص گلچین میتوان به تصنیف «نوای کاروان» اشاره کرد؛ اثری با آهنگسازی عباس خوشدل و شعری از ابراهیم صفایی که از محبوبترین اجراهای او محسوب میشود.
نادر گلچین در سال ۱۳۱۵ در رشت به دنیا آمد. علاقه او به شعر و موسیقی از همان سالهای کودکی شکل گرفت. در روزگاری که داشتن رادیو برای بسیاری از خانوادهها امکانپذیر نبود، او برای شنیدن برنامههای موسیقی به قهوهخانه محل میرفت؛ جایی که نخستین بار با صدای استادانی چون تاج اصفهانی، ادیب خوانساری و غلامحسین بنان آشنا شد.
گلچین بدون آنکه آموزش رسمی موسیقی ببیند، با استعداد و هوش ذاتی خود به شناخت دستگاهها و نغمههای موسیقی ایرانی دست یافت و بهتدریج مسیر حرفهای خود را در این عرصه پیدا کرد.
از جمله آثار ماندگار او میتوان به تصنیف «شعله» با آهنگسازی خودش و شعری از لعبت والا اشاره کرد. همچنین تصنیف «باغبان» با آهنگسازی عماد رام و شعر لعبت والا از دیگر آثار شناختهشده اوست.
گلچین تنها به موسیقی علاقه نداشت. او در دوران تحصیل، زمانی که در سال سوم دبیرستان مشغول درس خواندن بود، به هنر نمایش نیز روی آورد. حضور در تئاتر رشت و ایفای نقش در نمایشهایی چون «بارگاه هارونالرشید» و «خوابهای پینهدوز» از نخستین تجربههای هنری او به شمار میآید. او در کنار بازیگری، آوازهایی نیز در این نمایشها اجرا میکرد.
تصنیف «گلآغوش» با آهنگسازی عماد رام و شعری از حسین منزوی نیز از دیگر آثار ارزشمند کارنامه هنری اوست.
یکی از مهمترین و ماندگارترین فعالیتهای هنری نادر گلچین، همکاری او با استاد فرامرز پایور بود. در سال ۱۳۵۴، گلچین و پایور با کسب اجازه از مرتضی نیداوود، آهنگساز «مرغ سحر»، نسخهای تازه از این تصنیف مشهور را اجرا کردند.
استاد فرامرز پایور

این اجرا با استقبال گسترده مخاطبان روبهرو شد و بعدها خوانندگانی همچون عبدالوهاب شهیدی و محمدرضا شجریان نیز این اثر را بازخوانی کردند. شعر جاودانه «مرغ سحر» نیز سروده ملکالشعرای بهار است.
تصنیفهایی که در این پادکست آمده را اینجا کامل بشنوید
از دیگر آثار پرطرفدار گلچین میتوان به تصنیف «من دیگه بچه نمیشم» با آهنگسازی عماد رام و شعری از معینی کرمانشاهی اشاره کرد؛ اثری که همچنان برای بسیاری از علاقهمندان موسیقی ایرانی خاطرهانگیز است.
نادر گلچین در سال ۱۳۴۶ به رادیو ایران پیوست و همکاری او با این مجموعه تا اوایل دهه ۱۳۶۰ ادامه داشت. او در این سالها با هنرمندان برجستهای چون فرامرز پایور، پرویز یاحقی، فرهنگ شریف، عماد رام و بسیاری دیگر همکاری کرد.
گلچین همچنین به همراه ارکستر فرامرز پایور سفری به الجزایر داشت و در معرفی موسیقی ایرانی در خارج از کشور نقش ایفا کرد.
از مجموعه پادکست خوانندگان جاودانه موسیق ایران، ایرج ؛ پهلوان آواز ایران / صدای ششدانگ را بشنوید
در میان آثار برجسته او، تصنیف «گریز» با آهنگسازی فریدون شهبازیان و شعری از هوشنگ ابتهاج (سایه) و همچنین تصنیف «رویای وصال» با آهنگسازی فرامرز پایور بر شعری از رودکی، جایگاه ویژهای دارند.
از نکات جالب درباره خانواده نادر گلچین این است که مرحوم نادیا گلچین، بازیگر شناختهشده سینما و تلویزیون، دختر او بود و مرجانه گلچین نیز برادرزادهاش به شمار میرفت.
سرانجام نادر گلچین در سال ۱۳۹۶ بر اثر ایست قلبی درگذشت و جامعه موسیقی ایران یکی از صداهای ماندگار خود را از دست داد. با این حال، آثار او همچنان شنیده میشوند و یاد آن صدای گرم و مخملین را زنده نگه میدارند.
شاید بهترین بدرقه برای یاد او، شنیدن تصنیف جاودانه «خال و زلف» باشد؛ اثری با شعر و آهنگ علیاکبر شیدا که همچنان از نمونههای درخشان موسیقی کلاسیک ایرانی به شمار میرود.