سمیه سلطانی
عصر خبر
«غذا» زبان مشترک همه انسانهاست زبانی که فارغ از مرز، ملیت و فرهنگ میتواند آدمها را کنار یکدیگر بنشاند. شاید به همین دلیل است که حتی نحوه پخت غذا و درست کردن انواع خوراکیها در دل یک روستا هم میتواند به یکی از پربینندهترین محتواهای حوزه آشپزی تبدیل شود. احتمالاً بارها نمونههایی از این برنامهها را در شبکههای ماهوارهای یا فضای مجازی دیدهاید برنامههایی که گاهی یک غذای ساده محلی را بهانهای برای روایت سبک زندگی، فرهنگ و آداب یک منطقه میکنند. همین علاقه عمومی به طبخ و البته تماشای غذاهای متفاوت بسیاری از برنامهسازان در سراسر جهان را به این حوزه کشانده تا هر کدام به شکلی بخشی از این دنیای گسترده را به تصویر بکشند. در ایران هم سالهاست برنامههای مختلفی با محوریت آشپزی ساخته میشود و هر کدام بسته به شکل اجرا و محتوایی که ارائه میکنند، مخاطبان خود را دارند.
اساساً یکی از کارکردهای تلویزیون این است که بخشی از زمان خود را به برنامههایی اختصاص دهد که علاوه بر سرگرمی حال مخاطب را هم بهتر کنند برنامههایی که قرار نیست صرفاً اطلاعاتی درباره یک موضوع ارائه دهند بلکه باید بتوانند مخاطب را برای دقایقی از فضای روزمره جدا کنند.
در چنین شرایطی برنامه «سرآشپز» این روزها از تلویزیون در حال پخش است و احتمالاً تبلیغات گسترده آن را با صرف هزینههای قابلتوجه در شبکههای اجتماعی دیدهاید احتمالا آن بریده فیلمی هم که یکی از داوران بر سرشرکتکننده به دلیل اتمام وقت فریاد میزند را هم دیدهاید یا پرت کردن ماهیتابه توسط داور یا شکستن بشقاب یا جیغ کشیدن داور خانم و...اما آیا صرف ساخت یک برنامه آشپزی میتواند چنین لحظاتی را برای مخاطب ایجاد کند؟ پاسخ الزاماً مثبت نیست. آشپزی به خودی خود تضمینکننده سرگرمی نیست و نحوه روایت، اجرا و انتخاب بخشهای جانبی است که میتواند یک برنامه را دیدنی کند.
در کنار «سرآشپز»، برنامه «شفرونی» نیز در شبکه نمایش خانگی در حال پخش است برنامهای که زودتر پخش شده بود و شاید سرآشپز کپی از آن باشد، البته این صرفاً درباره آموزش و یادگیری آشپزی نیست و تنها ظاهر یک برنامه آشپزی را دارد. اتفاقاً همین مسئله در بخشهایی میتواند مخاطب را با این پرسش روبهرو کند که آیا واقعاً با یک برنامه آشپزی مواجه است یا قالب آشپزی تنها بستری برای پرداختن به موضوعات دیگر شده است. با این وجود نمیتوان از چند نکته در «شفرونی» بهسادگی عبور کرد. این برنامه در پوشش یک برنامه آشپزی سراغ فرهنگ بومی، موسیقی، رقص و آواز، گویشها و معرفی غذاهای محلی استانهای مختلف رفته و تلاش کرده بخشی از فرهنگ مناطق ایران را نیز به مخاطب نشان دهد؛ موضوعی که میتوانست به شکلی جدیتر در برنامههای تلویزیونی دنبال شود. معرفی غذاهای بومی، گویشها و آداب محلی تنها سرگرمی نیست و میتواند بخشی از هویت فرهنگی را به مخاطب منتقل کند.
با این حال باید قضاوت را به مخاطبان سپرد، اینکه بیشتر علاقهمند به تماشای رقص و آواز و موسیقی در یک برنامه هستند یا دیدن جیغ و فریاد داوران یک برنامه؟