عبدالرضا داوری به عصر ایران: مجتبی خامنه‌ای می‌تواند اصلاحات بزرگ انجام دهد/ شرط پایان جنگ، قرارداد ترک مخاصمه بین ایران، آمریکا و اسراییل باشد

 

الان پاسخ‌دادن به این سؤال سخت است. بالاخره ایشان فرماندهی صحنه را به عهده داشتند. آن جلسه هم که مورد حمله قرار گرفت، جلسۀ شورای عالی دفاع بود. گاهی یک رهبر کلاً خودش را ایزوله می‌کند و ارتباطاتش را با همه قطع می‌کند، ولی ایشان به قول خودشان "رهبرِ ایستاده" و رهبرِ در میدان بودند. به نظرم ایشان کاملا انتخاب کرده بود که صحنۀ فرماندهی را ترک نکند. 

 

 

نمی‌دانم.

 

 

نه، جلسه با رهبری بوده و همه‌شان در همان جلسه در کنار رهبری شهید شدند. آقای خامنه‌ای صحنۀ جنگ ایران و آمریکا را صحنۀ کربلا توصیف کرد و گفت کسی مثل من با کسی مثل یزید بیعت نمی‌کند. به نظرم ایشان خودشان انتخاب کرده بودند که در بیت بمانند. ایشان خودش را فرماندۀ میدان می‌دانست و به عنوان فرماندۀ میدان که نمی‌توانست مخفی شود. باید می‌آمد در میدان می‌ایستاد. به نظرم آیت‌الله خامنه‌ای صحنۀ تقابل با آمریکا را کربلایی دیدند و به همان شکلی هم که آرزویش را داشتند، به شهادت رسیدند.

 

 

نه، آن حرف‌ها دروغ بود. در همان ایام جنگ 12 روزه، وقتی به جلسۀ شورای عالی امنیت ملی حمله شد، آقای پزشکیان با همان لباس خاکی مستقیما رفت دفتر رهبری. رئیس دفتر آقای پزشکیان این واقعه را کمی بعد از آن حمله تعریف کرد. یعنی در روز چهارم جنگ 12 روزه، آیت‌الله خامنه‌ای در دفتر خودشان حضور داشتند و در دسترس بودند. 

 

 

آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای به دلیل فعالیت‌های حوزوی‌شان در قم مستقرند. ایشان غالبا در قم حضور دارند.

 

 

به نظرم الان بین گزینه‌های مطرح کسی صالح‌تر از ایت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای وجود ندارد. ایشان می‌تواند خلأ پدرش را پر کند و به نظرم هر تصمیمی هم بگیرد، چه تصمیم به ادامۀ جنگ چه تصمیم به خاتمۀ جنگ، تصمیمش بین مردم از مشروعیت بالا برخوردار خواهد بود؛ چون او صاحب خون پدرش است و ولیّ دم اصلی پدرشان محسوب می‌شوند. جهات فقهی به جای خودش، ولی به نظرم با توجه به شرایطی که برای پدرشان و برای مادر و همسر و فرزند و سایر اعضای خانواده‌شان پیش آمده در صحنۀ جنگ با آمریکا، ایشان بازماندۀ آن صحنۀ کربلایی است.

 

 

دربارۀ نکتۀ اول باید بگویم که ایشان همیشه در تصمیم‌گیری‌های مهم در کنار پدرشان بوده‌اند و روندها را دیده‌اند و از نزدیک در جریان امور قرار گرفته‌اند. درست است که ایشان مسئولیت اجرایی نداشته‌اند اما دانش و آگاهی کافی نسبت به شرایط کشور دارند. یک نمونه‌اش هم، که نقل شده، این بود که ایشان آن قدر به پدرشان نزدیک بودند که خبر شهادت حاج قاسم سلیمانی را ایشان شبانه به پدرشان دادند. یعنی برای دیگران سخت بود که چنین خبری را به رهبری بدهند. دیگران به آقامجتبی گفتند و ایشان هم به مقام معظم رهبری گفت. 

 

 

ایشان خیلی در صحنۀ خطابت و سخنرانی نبوده‌اند ولی سال‌ها مدرس حوزه بوده‌اند و حتما ظرفیت‌های لازم را دارد. به نظرم بلاغت و قدرت سخنوری، به وقت خودش در کلام ایشان ظهور و بروز لازم را خواهد داشت. 

 

 

نکتۀ مهم همان عرض اول من است. یعنی بین همۀ چهره‌های موجود در کشور، فقط آقای مجتبی خامنه‌ای می‌تواند هر نوع مسیر تغییر و اصلاح را پیش ببرد. من خودم تلقی‌ام این است که دوران رهبری ایشان دوران اصلاحات و تغییرات خیلی مهمی در جمهوری اسلامی خواهد بود. 

 

 

یک علتش این است که در این مدت نقاط ضعف خودمان و دشمن را شناسایی کرده‌ایم. در عین حال، از ظرفیت‌ موشکی‌مان با دست بازتری داریم استفاده می‌کنیم و به لحاظ آفندی بسیار پرقدرت ظاهر شده‌ایم. به نظرم جمع‌بندی مقامات کشور از جنگ 12 روزه، باعث شده که در این جنگ بهتر از آن جنگ ظاهر شویم.

 

 

بله، این نکتۀ به لحاظ روانی درست است. آن واقعه حتما سبب شده که این بار متهورانه‌تر و منتقمانه‌تر بجنگیم. یعنی محافظه‌کاری‌ها و ملاحظاتی که در جنگ قبلی وجود داشت، این بار دیگر منتفی شده‌اند. وقتی فرماندۀ اصلی را مورد هدف قرار داده‌اند، نیروهای پایین‌دست این بار دیگر به سیم آخر زده‌اند. 

 

 

آمریکا با ورود به این جنگ یک اشتباه راهبردی کرد. یعنی روشن بود که نه به هدف نابود کردن تاسیسات موشکی می‌رسد، نه می‌تواند نظام سیاسی ایران را با پیمودن این مسیر تغییر دهد. به نظرم این جنگ محصول تله‌ای بود که اسرائیلی‌ها پیش پای ترامپ گذاشتند و در واقع به نوعی قمار کردند روی مسئلۀ ایران. به نظرم ترامپ تا قبل از سفر آتی‌اش به چین، یعنی تا دو سه هفتۀ آینده، حتما باید مسئلۀ این جنگ را حل کند. احتمالا باید از طریق واسطه‌هایی مثل عمان یا حتی چین و روسیه، نوعی وساطت صورت گیرد و شورای امنیت قطعنامه‌ای صادر کند و خلاصه، طرحی داده شود برای اتمام جنگ. بعید می‌دانم که آمریکایی‌ها بیشتر از یک هفتۀ دیگر بتوانند این جنگ را ادامه دهند. این جنگ اثر منفی قابل توجهی بر بازار جهانی نفت گذاشته. ایران تنگۀ هرمز را بسته و در این سه چهار روز، قیمت نفت حدود 15 درصد افزایش پیدا کرده. این وضع برای آمریکایی‌ها اصلا قابل استمرار نیست. به نظرم حداکثر یک هفتۀ دیگر طرحی می‌آید روی میز تا آمریکایی‌ها موضوع را فیصله دهند. 

 

 

این یک سوی ماجرا است. سوی دیگر هم این است که دربارۀ ادامه یا اتمام جنگ، فردی در سطح رهبر می‌تواند تصمیم بگیرد. 

 

 

ملاحظات حفاظتی حتما باید رعایت شود ولی به نظرم رهبر جدید را هر چه زودتر معین کنند، برای انسجام داخلی کشور بهتر است. 

 

 

نه، پروتکل‌هایی برای شرایط اضطراری دارند. البته من جزئیاتش را نمی‌دانم ولی می‌دانم پروتکل‌هایی دارند که به آن‌ها اجازه می‌دهد به صورت غیرحضوری هم نظرات خبرگان را جمع‌آوری کنند. 

 

 

آن حرف رضا پهلوی و دیگران دربارۀ وضعیت نظام پس از ترور آیت‌الله خامنه‌ای، دلیلش این بود که این‌ها ساختار جمهوری اسلامی را نمی‌شناسند. ساختار جمهوری اسلامی اصلا قائم به شخص نیست. یعنی کاملا یک سیستم حاکم است؛ سیستمی که در آن جایگاه افراد و مدل‌های جانشینی مشخص است. حتی تکالیف افراد در شرایط اضطراری مشخص و تعریف‌شده است. اتفاقا شهادت آیت‌الله خامنه‌ای باعث شد انگیزۀ مضاعفی در بخش مهمی از طرفداران نظام ایجاد شد که باعث شد بیشتر از قبل به صحنه آمدند. گویی که خونی به بدنۀ نظام تزریق شد. در مورد شانس بازگشت پهلوی هم، به نظرم ایشان از ابتدا هم هیچ شانسی برای بازگشت به قدرت نداشت و صرفا یک اهرم بود برای فشار آوردن و امتیازگرفتن از جمهوری اسلامی سر میز مذاکره یا در سایر حوزه‌های سیاسی. به نظرم ایشان هیچ وقت شانس نداشت برای اینکه قدرت را در جامعۀ ایران در دست بگیرد؛ چون ایشان اصلا پایگاه اجتماعی فراگیری ندارد. 

 

 

بله، ولی برآوردها نشان می‌دهد که در کل ایران بین یک‌ونیم تا دو میلیون نفر به فراخوان پهلوی پاسخ دادند و به خیابان‌ها آمدند. این عده در قبال جمعیت 90 میلیون نفری ایران یا حتی در قیاس با کسانی که در همین انتخابات اخیر به آقای جلیلی یا آقای پزشکیان رای دادند، جمعیت بسیار کمی هستند.

 

 

رژیم پهلوی از کثرت مخالفانش سقوط نکرد؛ از قلت هوادارانش سقوط کرد. یک نظام سیاسی، که ایدئولوژی انقلابی دارد، و یک هستۀ هوادار ده پانزده درصدیِ پای کار دارد، اصلا با این روش‌های خیابانی ساقط‌شدنی نیست. به علاوه اینکه، استراتژی آقای پهلوی اساسا استراتژیِ "رهبریِ فراگیر" نبود. ایشان از همان ابتدا بخش زیادی از جامعۀ سیاسی ایران، یعنی اصلاح‌طلب‌ها و مجاهدین خلق و چپ‌ها و کردها و ... را مقابل خودش قرار داد. ولی امام خمینی همه را زیر چتر رهبری خودش آورده بود. دعواهای درون نظام بعد از سال 58 شروع شد. به همین دلایل من معتقدم بازگشت رضا پهلوی به ایران، از ابتدا پروژۀ مهمی نبوده و بیشتر جنبۀ تبلیغاتی داشته برای فشار آوردن و امتیاز گرفتن از جمهوری اسلامی.  تکلیف جنگ هم روشن است. ایران کشور بزرگی است و با عراق و لیبی اصلا قابل مقایسه نیست. ایران کشوری 90 میلیونی است با یک ساختار موزائیکی دفاعی. همین ساختاری که سپاه و ارتش ایجاد کرده‌اند. سپاه‌های استانی، فرماندهی‌های ارتش در مناطق. برای من خیلی عجیب بود که عده‌ای در آمریکا دنبال براندازی نظام از طریق جنگ هستند. مگر اینکه آمریکا یک میلیون نفر نیروی نظامی در ایران پیاده کند ولی ظرفیت انجام چنین کاری را ندارد. بنابراین به نظرم از ابتدا روشن بود که جنگ به جایی نمی‌رسد و نهایتا یک سری آسیب به زیرساخت‌ها می‌زند اما امکان سرنگونی نظام وجود ندارد. 

 

 

من هم حرف‌هایش را دیدم ولی بعید می‌دانم بتوانند. امکان استمرار جنگ در دو سه هفتۀ آینده، وجود ندارد برای آمریکا. به نظرم آمریکا باید در یک هفته تا ده روز آینده، جنگ را تمام کند. 

 

 

ما در جنگ 12 روزه آتش‌بس را نباید بدون قطعنامۀ شورای امنیت می‌پذیرفتیم. به نظرم این بار نباید آن اشتباه را تکرار کنیم. باید قطعنامه‌ای صادر شود با یک سازوکار مشخص حقوقی و بین‌المللی. و این قطعنامه مبنای پایان جنگ شود. یعنی صرفا توقف آتش نداشته باشیم تا طرف مقابل هر وقت که خواست، دوباره علیه ما اقدام نظامی بکند. نوع ترک مخاصمه بین ایران و آمریکا و اسرائیل هم باید تعریف شود در قطعنامۀ شورای امنیت سازمان ملل متحد.

 

 

چنین توافقی به نظرم چیز عجیبی نیست. همین الان در مواضع جمهوری اسلامی چنین ملاحظه‌ای وجود دارد. چنین توافقی می‌تواند در یک قطعنامۀ شورای امنیت می‌تواند متجلی شود. ایران بارها اعلام کرده قصد حملۀ پیش‌دستانه ندارد و هیچ وقت ابتدائاً به اسرائیل حمله نکرده است.