دیابت چیست؟ آشنایی کامل با علائم، انواع، روش تشخیص و درمان

عصر ایران - دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در جهان است که به دلیل اختلال در تولید یا عملکرد هورمون انسولین ایجاد می‌شود. این بیماری که با نام دیابت ملیتوس (Diabetes Mellitus) نیز شناخته می‌شود، باعث افزایش سطح قند خون شده و در صورت کنترل نشدن می‌تواند مشکلات جدی برای سلامت ایجاد کند.

در حالت طبیعی، لوزالمعده (پانکراس) که در پشت معده قرار دارد، هورمونی به نام انسولین ترشح می‌کند. این هورمون به بدن کمک می‌کند قند و چربی حاصل از غذا را ذخیره و برای تولید انرژی مصرف کند.

اما در افراد مبتلا به دیابت یکی از مشکلات زیر رخ می‌دهد:

• پانکراس انسولین تولید نمی‌کند
• مقدار انسولین تولید شده بسیار کم است
• سلول‌های بدن به انسولین پاسخ مناسب نمی‌دهند (مقاومت به انسولین)

در نتیجه قند در خون تجمع پیدا می‌کند و سطح قند خون بالا ایجاد می‌شود.

دیابت یک بیماری مادام‌العمر است و در حال حاضر درمان قطعی برای آن وجود ندارد؛ با این حال با مدیریت صحیح، رژیم غذایی مناسب و دارو می‌توان آن را کنترل کرد و زندگی سالمی داشت.

نقش انسولین در بدن و ارتباط آن با دیابت

برای درک بهتر دیابت باید بدانیم بدن چگونه از غذا انرژی تولید می‌کند.

بدن انسان از میلیون‌ها سلول تشکیل شده است. این سلول‌ها برای تولید انرژی به گلوکز (قند ساده) نیاز دارند.

وقتی غذا می‌خورید:

1. بخش زیادی از غذا به گلوکز تبدیل می‌شود.
2. گلوکز وارد جریان خون می‌شود.
3. انسولین کمک می‌کند گلوکز وارد سلول‌ها شود تا به عنوان انرژی مصرف شود.

پانکراس همیشه مقدار کمی انسولین ترشح می‌کند، اما وقتی قند خون افزایش پیدا می‌کند، مقدار بیشتری انسولین آزاد می‌شود تا گلوکز به سلول‌ها منتقل شود و سطح قند خون کاهش پیدا کند.

اگر قند خون بیش از حد کاهش یابد، بدن با ارسال پیام گرسنگی و آزاد کردن گلوکز ذخیره شده در کبد سطح قند را متعادل می‌کند.

در افراد مبتلا به دیابت، این سیستم تنظیمی به درستی عمل نمی‌کند و در نتیجه قند خون بالا ایجاد می‌شود.

به طور پزشکی، اگر قند خون ناشتا ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر باشد، فرد مبتلا به دیابت محسوب می‌شود.

انواع دیابت

دیابت چند نوع مختلف دارد که هر کدام علت و ویژگی‌های خاص خود را دارند.

دیابت نوع ۱

دیابت نوع ۱ زمانی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و آن‌ها را از بین ببرد.

در نتیجه بدن هیچ انسولینی تولید نمی‌کند و فرد باید برای کنترل قند خون از تزریق انسولین استفاده کند.

ویژگی‌های مهم دیابت نوع ۱:

• معمولاً در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود
• اما ممکن است در هر سنی ایجاد شود
• شروع علائم اغلب ناگهانی و شدید است

دیابت نوع ۲

دیابت نوع ۲ شایع‌ترین نوع دیابت است.

در این حالت بدن هنوز انسولین تولید می‌کند اما:

• مقدار آن کافی نیست
• یا سلول‌های بدن نسبت به انسولین مقاوم شده‌اند

در نتیجه قند در خون تجمع پیدا می‌کند.

ویژگی‌های مهم دیابت نوع ۲:

• بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال دیده می‌شود
• ارتباط مستقیم با اضافه وزن و کم‌تحرکی دارد
• امروزه به دلیل افزایش چاقی در کودکان، در سنین پایین‌تر نیز مشاهده می‌شود

بعضی افراد می‌توانند با کاهش وزن، رژیم غذایی مناسب و ورزش قند خون خود را کنترل کنند. در برخی موارد نیز دارو یا انسولین لازم است.

پیش‌دیابت (Prediabetes)

در مرحله پیش‌دیابت، قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به حد تشخیص دیابت نرسیده است.

این وضعیت معمولاً بدون علامت است اما هشدار مهمی برای بدن محسوب می‌شود.

افراد مبتلا به پیش‌دیابت در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به:

• دیابت نوع ۲
• بیماری‌های قلبی

قرار دارند.

خبر خوب این است که با اصلاح سبک زندگی می‌توان از تبدیل پیش‌دیابت به دیابت جلوگیری کرد.

دیابت بارداری

دیابت بارداری در دوران بارداری ایجاد می‌شود و معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی رخ می‌دهد که عملکرد انسولین را مختل می‌کند.

حدود ۹ درصد بارداری‌ها ممکن است با این مشکل همراه باشند.

احتمال ابتلا در این شرایط بیشتر است:

• سن بالای ۲۵ سال
• اضافه وزن قبل از بارداری
• سابقه خانوادگی دیابت

در صورت درمان نشدن، قند خون بالا می‌تواند برای مادر و جنین مشکل ایجاد کند.

در بیشتر موارد، قند خون چند هفته بعد از زایمان به حالت طبیعی برمی‌گردد، اما خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده افزایش می‌یابد.

انواع نادر دیابت

علاوه بر انواع رایج، چند نوع کمتر شناخته‌شده دیابت نیز وجود دارد، از جمله:

• دیابت ژنتیکی (Monogenic Diabetes) که به دلیل جهش ژنی ایجاد می‌شود
• دیابت نوع ۳c که در اثر آسیب یا جراحی پانکراس رخ می‌دهد
• دیابت ناشی از برخی بیماری‌ها یا مصرف داروهای خاص مانند استروئیدها

علائم دیابت

علائم دیابت بسته به نوع آن متفاوت است.

علائم شایع دیابت نوع ۱

• تشنگی شدید
• افزایش اشتها
• خشکی دهان
• تکرر ادرار
• کاهش وزن بدون دلیل
• خستگی شدید
• تاری دید
• تنفس سنگین
• در موارد نادر بیهوشی

علائم دیابت نوع ۲

در بسیاری از موارد دیابت نوع ۲ در ابتدا علامتی ندارد یا علائم آن به‌تدریج ظاهر می‌شوند.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دیر خوب شدن زخم‌ها
• خارش پوست
• عفونت‌های قارچی
• بی‌حسی یا گزگز دست و پا
• اختلال در نعوظ در مردان

علائم دیابت بارداری

دیابت بارداری معمولاً علامت مشخصی ندارد اما ممکن است موارد زیر دیده شود:

• تشنگی بیشتر
• ادرار بیشتر
• افزایش اشتها
• تاری دید

به همین دلیل انجام آزمایش در دوران بارداری بسیار مهم است.

روش‌های تشخیص دیابت

تشخیص دیابت از طریق آزمایش خون انجام می‌شود.

آزمایش A1C

این آزمایش میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته را نشان می‌دهد.

• ۶٫۵٪ یا بیشتر → دیابت
• ۵٫۷ تا ۶٫۴٪ → پیش‌دیابت

آزمایش قند خون ناشتا

برای این آزمایش باید حداقل ۸ ساعت ناشتا باشید.

• ۱۲۶ mg/dL یا بیشتر → دیابت
• ۱۰۰ تا ۱۲۵ → پیش‌دیابت

آزمایش قند خون تصادفی

در هر زمانی از روز انجام می‌شود.

اگر قند خون ۲۰۰ mg/dL یا بیشتر باشد، احتمال دیابت بالا است.

تست تحمل گلوکز

در این آزمایش ابتدا خون گرفته می‌شود، سپس فرد محلول شیرین می‌نوشد و دوباره قند خون در ۱ و ۲ ساعت بعد اندازه‌گیری می‌شود.

درمان دیابت

اگرچه درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد، اما با مدیریت صحیح می‌توان آن را کنترل کرد.

اهداف اصلی درمان شامل موارد زیر است:

• حفظ قند خون در محدوده طبیعی
• کنترل فشار خون
• کاهش کلسترول
• پیشگیری از عوارض بیماری

روش درمان به نوع دیابت بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دارو
• تزریق انسولین
• رژیم غذایی مناسب
• فعالیت بدنی
• تغییر سبک زندگی

داروهای دیابت

برای کنترل دیابت داروهای مختلفی استفاده می‌شود.

انسولین

افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و برخی بیماران نوع ۲ باید انسولین تزریق کنند تا قند خون کنترل شود.

داروهای خوراکی

از رایج‌ترین داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• متفورمین – کاهش تولید قند در کبد
• سولفونیل‌اوره‌ها – افزایش تولید انسولین
• مهارکننده‌های SGLT2 – دفع قند از طریق کلیه
• مهارکننده‌های DPP‑4 – افزایش ترشح انسولین

برخی داروها نیز با کاهش سرعت هضم غذا از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری می‌کنند.

رژیم غذایی مناسب برای دیابت

رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در کنترل قند خون دارد.

غذاهایی که سریع هضم می‌شوند مانند:

• نوشابه
• شیرینی
• نان سفید

می‌توانند باعث افزایش ناگهانی قند خون شوند.

مواد غذایی مفید برای افراد مبتلا به دیابت شامل موارد زیر است:

• میوه‌ها
• سبزیجات
• غلات کامل
• پروتئین‌های کم‌چرب
• غذاهای سرشار از فیبر

در مقابل بهتر است مصرف این مواد محدود شود:

• غذاهای قندی
• چربی‌های اشباع
• نمک زیاد
• غلات تصفیه‌شده

نقش ورزش در کنترل دیابت

فعالیت بدنی کمک می‌کند بدن بهتر از انسولین استفاده کند و قند خون کاهش یابد.

پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند:

• حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در روز
• حداقل ۵ روز در هفته

فعالیت‌هایی مثل:

• پیاده‌روی سریع
• شنا
• دوچرخه‌سواری
• رقص

می‌توانند گزینه‌های خوبی باشند.

چگونه از دیابت پیشگیری کنیم؟

دیابت نوع ۱ قابل پیشگیری نیست، اما با رعایت چند نکته می‌توان خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش داد:

• مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و غلات کامل
• کاهش مصرف غذاهای شیرین و پرکالری
• فعالیت بدنی منظم
• حفظ وزن سالم
• انجام آزمایش قند خون در صورت داشتن عوامل خطر

جمع‌بندی

دیابت بیماری‌ای است که در آن بدن در تولید یا استفاده از انسولین دچار مشکل می‌شود و در نتیجه سطح قند خون افزایش پیدا می‌کند. اگر این بیماری به‌درستی کنترل نشود می‌تواند مشکلات جدی مانند بیماری قلبی، آسیب کلیه، مشکلات بینایی و آسیب عصبی ایجاد کند.

با این حال با رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن و مصرف داروهای مناسب می‌توان قند خون را کنترل کرد و از بسیاری از عوارض این بیماری جلوگیری کرد.

منبع: webmd

تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران

بیشتر بخوانید:

10 چیزی که باید درباره دیابت بدانید

ایرانی ها چقدر به دیابت مبتلا هستند؟

آیا ریزش مو نشانه ای از دیابت است؟

تماشاخانه

تمدن ایران متوقف نمی‌شود / سه بار چکش یونسکو : «۶۳ هزار سال برای ایران»

مسافران ماه به زمین برگشتند / طولانی‌ترین سفر به ماه چطور به اتمام رسید

فیلم های دیگر