به یاد بهمن کشاورز؛ هفت سال از سکوت «آقای وکیل» گذشت

فرانک قدیری پسندی- سوم اردیبهشت ماه امسال مصادف است با هفتمین سال درگذشت استاد بهمن کشاورز؛ حقوق دان، نویسنده، مترجم، کنشگر رسانه ای و صد البته وکیل پرآوازه دادگستری ایران.

هر چند برخی شهرت جناب کشاورز را به پخش رسانه ای ماجرای دادگاه از تلویزیون نسبت می دهند، اما اصل انتخاب ایشان توسط شهردار تهران که از بین ده ها هزار وکیل دادگستری صورت گرفته، مرهون سال ها تجربه و خوشنامی یک وکیل است.

گاهی این وکیل است که به موکل اعتبار می دهد. جامعه وکالت بلند اقبال بوده که نامی که از وکیل در ذهن مردم تداعی می شود، فردی جز بهمن کشاورز نیست. مردم کوچه و بازار هنوز که هنوز است پس از سه دهه خاطرات دفاعیات ایشان در در دادگاه رسیدگی به اتهامات غلامحسین کرباسچی و جدل با رئیس دادگاه (غلامحسین محسنی اژه ای که اکنون در مقام ریاست قوه قضائیه هستند) به خوبی به یاد دارند.

وی از حدود نیم قرن پیش در روزنامه ها به نوشتن یادداشت و تحلیل حقوقی اهتمام داشت. پس از درگذشت ایشان، بنیاد حقوقی بهمن کشاورز -که به همت همسر، فرزندان و دوستداران وی تأسیس شد- در پی گردآوری و انتشار این یادداشت ها و مصاحبه ها به صورت کتاب است که شمارش به چند هزار می رسد.

از خلاقیت های جناب کشاورز، تهیه و تدوین گاه شماری سالانه رویدادهای حقوقی بود. به این ترتیب که هر سال تمامی رخدادهای با اهمیت یک سال گذشته را (شامل قوانین مصوب مجلس، مصوبات دولتی، آرای وحدت رویه دیوان عالی و دیوان عدالت اداری و دیگر تصمیمات مهم حقوقی) را به ترتیب ماه و روز تنظیم و معمولا" در سالنامه روزنامه «شرق» منتشر می شد.

این وکیل دادگستری آثار خود را محدود به مباحث نظری نکرد و با تألیف کتاب های «آیین نگارش حقوقی»، «هنر دفاع در دادگاه ها؛ استراتژی و تکتیک»، «وکیل دادگستری و اخلاق حرفه ای»، و «آداب و شگردهای وکالت در دادگستری» تجربیات حدود نیم قرن وکالت را سخاوتمندانه در اختیار وکلای جوان گذاشتند. همچنین در کتاب «قضا و مزاح» صدها نکته، خاطره و لطیفه را از صنف قضاوت و وکالت گردآوری کرده اند.

کتاب «آیین نگارش حقوقی» در گذشته به شکل جزوه ای تدوین و در اتاق انتشارات دانشکده های حقوق موجود بود. در بخش پیوست ها، مقاله ای با نام «زبان حقوقی» به قلم مرحوم دکتر حسن حبیبی نقل شده که استاد کشاورز در پانویس به کسب اجازه تلفنی از نویسنده جهت نقل مطلب در جزوه اشاره کرده بودند. در حالی که بر اساس ماده 7 قانون «حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان» (1348) ذکر مأخذ در جزوه هایی که برای تدریس تهیه و تکثیر می شود الزامی نیست. این یعنی تقید به اخلاق نویسندگی بدون کمترین الزام قانونی.

خانواده استاد نیز از پیشگامان جامعه در زمینه قانون گذاری، حقوق و ادبیات بودند. جدای از شخصیت پیشروی پدربزرگ -محمدوکیل التجار یزدی که نماینده رشت در اولین دوره مجلس شورای ملی بود و در رخدادی نادر در سال 1289 خورشیدی در صحن مجلس بدرود حیات گفت- کریم کشاورز پدر مرحوم کشاورز نویسنده، مترجم و از برجسته ترین روشنفکران ادبی دوره گذشته به شمار می آمد.

از وی که در شمار پیشتازان ترجمه روسی به فارسی است، حدود هشتاد کتاب شامل ترجمه و تألیف به جا ماند که می توان به آثاری هچون «تاریخ ماد» ال.م.دیاکونوف، «قهرمان دوران» میخاییل یوری یوویچ و «دوبروفسکی» الکساندر پوشکین اشاره کرد که انتخاب و برگردان کتاب آخر در هشتاد سال پیش تحسین برانگیز است.

مجموعه داستان «فی مده المعلومه» به فارسی برای اهل ادبیات آشناست. خدیجه کشاورز همسر عموی مرحوم کشاورز، نخستین زن ایرانی است که در تاریخ 21 فروردین ماه 1316 پروانه وکالت گرفت. این بانو پیش از پیوستن به جرگه وکالت، از رساله دکترای خود با عنوان «روابط کار زنان وکودکان در حقوق ایران» در دانشگاه تولوز فرانسه دفاع کرده بود.

مهمترین نقش استاد در دوران حیات شغلی را باید تلاش در جهت همگرایی و ارتقای وکیل و وکالت دادگستری دانست؛ چند دوره عضویت در هیأت مدیره و ریاست بر کانون وکلای دادگستری مرکز، نشان دهنده اقبال جامعه حقوقی از نگاه، روش و منش ایشان است.

کتاب های باقی مانده در زمینه تجربه های وکالتی و رفتار حرفه ای همچنان برای نسل جوان راه گشا و گران بهاست.  بی تردید تأسیس اتحادیه کانون های وکلای دادگستری (اسکودا) بزرگترین اقدام صنفی شادروان کشاورز بود.

خود در این باره می نویسد: «شاید از سال های 1369 و 1370 به فکر تشکیل «اتحادیه وکلای ایران»» و نه «اتحادیه کانون های وکلا» بودم که با تصویب قانون کیفیت اخذ پروانه وکالت و تکیل کانون های کوچک و کم جمعیت، فکر کردم که باید «اتحادیه کانون ها» تشکیل شود... هدف از تشکیل این بود که کانون های کم جمعیت و دورافتاده از هم به هم بپیوندند و بتوانند در اهداف مشترک به هم عمل کنند و معضلات و مشکلات موجود را حل کند». بی اغراق بهمن کشاورز از درخشان ترین نام های جامعه وکالت ایران در نیم قرن اخیر بود.

«سرزمین زنان» در چین؛ قبیله‌ای مادرسالار که ازدواج در آن وجود ندارد(+عکس)

بیشتر بخوانید:

بهمن کشاورز دانش حقوقی خود را به عرصه عمومی وارد کرد

زنده یاد بهمن کشاورز: مردم می توانند برای آلودگی هوا از دولت مطالبه خسارت کنند؛ دولت باید این خسارت را بپردازد

تماشاخانه

عروس‌های سیاه‌پوش؛ دخترانی که خودشان را سیاه‌بخت کردند

حمله به میراث جهانی ؛ موج انفجار با کاخ گلستان چه کرد؟ وقتی پرتابه‌‌ها بر سر کاخ قاجاری فرود آمدند

فیلم های دیگر