تعظیمی که احترام جهان را برانگیخت

   عصر ایران؛ بانو بیدرانی - در فوتبال، شکست همیشه بخشی از بازی است. حتی بزرگ‌ترین تیم‌ها نیز روزی شکست می‌خورند و از رقابت کنار می‌روند. اما آنچه یک شکست را در حافظه جمعی ماندگار می‌کند، فقط نتیجه نیست؛ بلکه واکنش انسان‌ها به آن است. یکی از صحنه‌هایی که بارها در سال‌های اخیر توجه جهان فوتبال را جلب کرده، رفتار بازیکنان تیم ملی ژاپن پس از شکست‌ها و حذف از رقابت‌هاست؛ لحظه‌ای که آنها در برابر هواداران خود می‌ایستند و تعظیم می‌کنند.

   در آخرین نمونه، پس از شکست مقابل برزیل، بازیکنان تیم ملی ژاپن با وجود ارایۀ یک بازی قابل احترام و رقابتی نزدیک، در نهایت از ادامه رقابت‌ها حذف شدند. اما آنچه بیش از نتیجه در ذهن بسیاری از تماشاگران باقی ماند، نه فقط کیفیت بازی، بلکه رفتار پس از سوت پایان بود: بازیکنان ژاپن به سمت هواداران خود رفتند، ایستادند و تعظیم کردند؛ حرکتی که برای بسیاری از مخاطبان جهانی فوتبال، همزمان شگفت‌انگیز و تأمل‌برانگیز بود.

  این رفتار را نمی‌توان صرفاً یک ژست ورزشی یا حرکت نمادین ساده دانست. در فرهنگ ژاپنی، «تعظیم» یک زبان اجتماعی پیچیده است که معانی مختلفی از احترام، قدردانی، ادب و حتی عذرخواهی را در خود دارد. در این زمینه، عذرخواهی الزاماً به معنای پذیرش تقصیر یا خطا نیست، بلکه می‌تواند به معنای ابراز تأسف از عدم تحقق انتظار جمعی باشد. به همین دلیل، تعظیم بازیکنان ژاپن پس از شکست، بیش از آنکه اعتراف به خطا باشد، نوعی اعلام مسئولیت در برابر اعتماد هواداران و عذرخواهی یا ابراز تاسف بابت ناکامی‌شان در تحقق انتظار مردم ژاپن بود.

  از منظر اخلاق ورزشی، این رفتار حامل پیامی مهم است: شکست، پایان احترام نیست. در بسیاری از فرهنگ‌های فوتبالی، واکنش به شکست گاه با خشم، سرزنش داور، اعتراض یا حتی فرار از مواجهه با هواداران همراه است. اما در اینجا، بازیکنان ژاپن دقیقاً در نقطه مقابل ایستاده‌اند؛ آنها شکست را انکار نمی‌کنند، اما آن را نیز به معنای گسست رابطه با هواداران نمی‌فهمند. این تمایز ظریف، فوتبال را از یک رقابت صرفاً نتیجه‌محور، به یک عرصه اخلاقی و فرهنگی تبدیل می‌کند.

   البته باید توجه داشت که چنین رفتارهایی را نمی‌توان به صورت ساده‌انگارانه به کل یک ملت تعمیم داد. در هر جامعه‌ای، تنوع رفتاری وجود دارد و ورزشکاران نیز تحت تأثیر آموزش، فرهنگ تیمی و ساختارهای حرفه‌ای خود قرار می‌گیرند. با این حال، تکرار چنین صحنه‌هایی در تیم‌های ژاپنی نشان می‌دهد مفهوم «مسئولیت‌پذیری جمعی» و «احترام به مخاطب» در فرهنگ ورزشی این کشور جایگاه مهمی دارد.

  جالب اینجاست که این نوع رفتار، حتی در میان هواداران غیرژاپنی نیز واکنش‌های مثبتی برمی‌انگیزد. بسیاری آن را نشانه بلوغ ورزشی و فرهنگی می‌دانند. در جهانی که فوتبال گاه به میدان تنش، خشونت کلامی و دوقطبی‌های شدید تبدیل می‌شود، چنین لحظاتی یادآور این نکته‌اند که در ورزش فقط برد و باخت مهم نیست؛ بلکه نحوۀ زیستن و کنارآمدن با نتیجۀ حاصله و در کل مشی ورزشکار نیز مهم است.

  از این منظر، فوتبال ژاپن تنها یک سبک بازی نیست، بلکه حامل نوعی اخلاق ورزشی است که در آن احترام به مخاطب، حتی در لحظه شکست، بخشی از هویت تیم محسوب می‌شود. این رفتار به ما یادآوری می‌کند رابطه میان تیم و هوادار، قراردادی نانوشته است که با باخت فسخ نمی‌شود.

   شاید بتوان گفت فوتبال مدرن بیش از هر زمان دیگری به نتیجه وابسته شده است؛ اما در دل همین ساختار نتیجه‌محور، هنوز لحظاتی وجود دارد که ارزش‌های انسانی را یادآوری می‌کنند. تعظیم بازیکنان ژاپن یکی از همین لحظات بود؛ لحظه‌ای که در آن شکست در حکم پایان احترام متقابل بین بازیکنان و هواداران یک تیم نیست. در نهایت، شاید بتوان گفت مهم‌ترین درس این صحنه این بود: گاهی یک تعظیم پس از شکست، از هزار جشن پس از پیروزی آموزنده‌تر و دل‌نشین‌تر است.

   جالب اینکه هاجیمه موریاسو سرمربی تیم ملی ژاپن نیز در برابر بازیکنانش تعظیم کرد و به آنها گفت شما عالی بودید و تقصیر من بود. موریاسو پس از شکست تیمش مقابل برزیل، بازیکنانش را در مرکز زمین ورزشگاه هیوستون دور هم جمع کرد و چند دقیقه برای آنها صحبت کرد و در پایان، در برابر شاگردانش تعظیم کرد؛ حرکتی که با تشویق بازیکنان ژاپن همراه شد و بسیاری از هواداران حاضر در ورزشگاه را تحت تأثیر قرار داد.

   سرمربی ۵۷ ساله ژاپن که از سال ۲۰۱۸ هدایت سامورایی‌ها را بر عهده دارد، بعد از مسابقه مسؤولیت کامل این حذف را پذیرفت و گفت: «واقعاً متأسفم که نتوانستیم این پیروزی را به مردم ژاپن هدیه کنیم. به عنوان سرمربی، احساس می‌کنم مسئولیت این نتیجه با من است و می‌خواهم از همه عذرخواهی کنم.»

   او سپس از هوادارانی که برای حمایت از ژاپن به ورزشگاه آمده بودند قدردانی کرد و گفت: «همچنین می‌خواهم از همه هواداران ژاپنی که به هیوستون آمدند تشکر کنم. علاوه بر آنها، می‌دانم افراد زیادی در ژاپن و نقاط مختلف جهان، نیمه‌شب از طریق تلویزیون یا اینترنت بازی را دنبال می‌کردند و برای ما دعا می‌کردند. از همه آنها سپاسگزارم.» او نهایتا پیامی امیدوارکننده برای بازیکنان و مربیان آینده تیم ملی ژاپن فرستاد و گفت: «اگر ژاپن همچنان هدف قهرمانی در جام جهانی را حفظ کند، مطمئنم روزی به آن خواهد رسید.»

   کافی است رفتار و گفتار موریاسو را با سخنان مربی تیم ملی خودمان پس از تساوی ایران و مصر مقایسه کنیم که گفت: خدا هم با ما سر ناسازگاری دارد. و بعد هم مدعی شد بزرگان فوتبال جهان از تیم ملی ایران تجلیل کرده‌اند! جالب اینکه رامین رضاییان هم بعد از بازی ایران و مصر گفت: «نمی‌دانم چه باید بگویم. نمی‌دانم چرا اینقدر بدشانسیم. یک بار، دو بار، سه بار، چهار بار، پنج بار .... نمی‌دانم مردم ما چه گناهی کردند.» آیا واقعاً مردم ایران گناه کرده‌اند و تیم فوتبال ایران نتیجه نمی‌گیرد؟ 

  مقایسۀ حرف‌های قلعه‌نویی و رامین رضاییان با سخنان و رفتار مربی و بازیکنان تیم ملی ژاپن، به خوبی از یک تفاوت در فرهنگ حکایت می‌کند. تفاوت رفتار تماشاگران ایرانی و ژاپنی حاضر در ورزشگاه‌ها نیز قابل توجه است. تماشاگران ژاپنی تیم‌شان را تشویق کردند و در برابر عذرخواهی و تعظیم بازیکنان تیم‌شان واکنشی سپاس‌گزارانه و قدرشناسانه داشتند، ولی جمع قابل توجهی از تماشاگران ایرانی در ورزشگاه‌های آمریکا که قاعدتا اغلب سال‌هاست در غرب هم زندگی می کنند مدام مشغول فحاشی به بازیکنان تیم ملی ایران بودند و از شکست آن‌ها خوشحال شدند و حتی با گروه دیگر تماشاگران ایرانی- که خواهان برد تیم ملی بودند- در بیرون ورزشگاه درگیر هم شدند!

ورود رئیس اقلیم کردستان عراق به تهران برای شرکت در مراسم وداع رهبر شهید انقلاب

بیشتر بخوانید:

خلاصه بازی برزیل ۲ - ژاپن ۱

حمایت عجیب مکزیکی‌ها از تیم ملی ژاپن در جام جهانی

رویای صدرنشینی یا فرار استراتژیک ژاپن از برزیل

تماشاخانه

۱۰ مراسم بزرگ تشییع و وداع در جهان / نام ایران سه بار دیده می‌شود

فیرزوه یا «پیروزه ایرانی»، داستان سنگی که از بیش از ۵ هزار سال قبل تا امروز نماد سعادت و خوشبختی است

فیلم های دیگر