یک تجربه جالب : جزیره «ایگ» در اسکاتلند چگونه به یک الگوی جهانی تبدیل شد؟

عصر ایران ؛ الن گریفن * - در سال ۱۹۹۷میلادی ۶۵ نفر از ساکنان جزیره اسکاتلندی «ایگ» (Eigg) با همکاری یکدیگر این جزیره را خریدند.

قرن‌ها بود که این جزیره در مالکیت زمین‌دارانی قرار داشت که خودشان در آنجا زندگی نمی‌کردند، چه رسد به اینکه روی بهبود آن سرمایه‌گذاری کنند؛ آنها اجاره می گرفتند ولی چون هزینه ای نمی کردند، زیرساخت‌ها رو به نابودی می‌رفتند و جمعیت جزیره به شدت کاهش می‌یافت. ساکنان جزیره به ژنراتورهای دیزلی و سوختی که از سرزمین اصلی با کشتی فرستاده می‌شد متکی بودند؛ موضوعی که انرژی را به امری گران‌قیمت و غیرقابل‌اعتماد تبدیل کرده بود.

وقتی در دهه ۱۹۸۰ یک هنرمند ثروتمند این جزیره را به عنوان استراحتگاه شخصی خود خرید، کاسه صبر مردم لبریز شد. او نیز از بهبود جاده‌ها و زیرساخت‌ها خودداری کرد و هنگامی که ساکنان به این وضعیت اعتراض کردند، تلاش کرد آن‌ها را از خانه‌هایشان بیرون کند.

جزیره‌نشینان علیه او متحد شدند؛ مطبوعات، رسانه‌ها و افکار عمومی جامعه نیز از آن‌ها حمایت کردند. مقامات اسکاتلندی مداخله کردند، مانع از اخراج ساکنان توسط مالک جزیره شدند و او را مجبور کردند تا حداقل امکانات سکونت را فراهم کند.
در همین حال، مالک با مشکلات مالی مواجه شد و در سال ۱۹۹۷ مجبور شد جزیره را برای فروش بگذارد. در آن زمان، اهالی جزیره خود را سازماندهی کرده، بودجه‌های عمومی و خیریه جمع‌آوری نموده و «بنیاد میراث ایگ» را تأسیس کرده بودند؛ بنیادی که جزیره را به نمایندگی از ساکنان خریداری کرد.

جزیره‌نشینان، جزیره‌ای را که در آن زندگی می‌کردند، خریدند و این بنیاد، یک حکومت کوچک (میکرو) تشکیل داد.

 تا به امروز، این بنیاد توسط سه نهاد اداره می‌شود: «انجمن ساکنان جزیره ایگ» (به نمایندگی از ساکنان جزیره)، «شورای هایلند» (به نمایندگی از دولت محلی) و «بنیاد حیات وحش اسکاتلند» (که نظارت زیست‌محیطی طولانی‌مدت بر جزیره را تضمین می‌کند). اعضای هیئت‌مدیره توسط جوامع خود منصوب می‌شوند و دوره‌های سه ساله متناوب را خدمت می‌کنند تا تضمین شود که جزیره در راستای منافع هر سه ذینفع اداره می‌شود.

به عبارت دیگر: این بنیاد مانند یک کشور کوچک عمل می‌کند و جزیره را در جهت منافع ساکنانش اداره می‌نماید.

 از آنجا که زمین در مالکیت جامعه (بنیاد) است، افراد به‌صورت خصوصی مالک آن نیستند. ساکنان برای خانه‌ها، مزارع و کسب‌وکارهای خود اجاره‌نامه‌های ۹۹ ساله خریداری می‌کنند و این پول به حساب بنیاد واریز می‌شود و نه جیب یک میلیاردر عجیب‌وغریب. این بنیاد سالانه حدود ۲۰۰,۰۰۰ پوند درآمد دارد و از این سود برای سرمایه‌گذاری مجدد در جزیره، ساخت جاده‌ها، اسکله‌ها و ساختمان‌های تجاری استفاده می‌کند. این بنیاد حتی سیستم برق‌رسانی ایگ (Eigg Electric) را راه‌اندازی کرد - یک شبکه انرژی تجدیدپذیر متشکل از انرژی بادی، خورشیدی و آبی - که برای اولین بار در تاریخ جزیره، برقی مقرون‌به‌صرفه و مطمئن را فراهم کرد.

این اقدام یک سیستم چرخشی ایجاد کرد که در آن ساکنان و کسب‌وکارها هزینه اجاره زمین و انرژی را پرداخت می‌کنند و آن پول مستقیماً به بنیاد بازمی‌گردد تا دوباره در خود جامعه سرمایه‌گذاری شود.

این جزیره حتی یک بخش گردشگری هدفمند ایجاد کرده است. امروزه این مکان تنها ۱۱۰ نفر جمعیت دارد ولی سالانه پذیرای ۱۰,۰۰۰ گردشگر است، اما از اثرات مخرب و خالی‌کننده پلتفرم‌هایی مثل Airbnb مصون مانده است؛ چرا که درآمدهای حاصله به کمپ‌ها و اقامتگاه‌های تحت مالکیت بنیاد، یا اقامتگاه‌های خصوصی واقع در زمین‌های بنیاد تعلق می‌گیرد. در نتیجه، تمام فعالیت‌های گردشگری به جای اینکه به سود سازندگان و هتل‌های زنجیره‌ای غایب تمام شود، به نفع خود ساکنان جزیره است.

«ایگ» بسیار کوچک است و رویکرد نوآورانه آن تا حد زیادی از دید متفکران مدرنی که آماده پرستش شهرهای خودمختاری چون هنگ‌کنگ، مناطق ویژه اقتصادی چین مانند شنژن، پروژه‌های شرکتی مثل «کالیفرنیا فوراور» و شهرهای منشور (قراردادی) مانند «پراسپرا» هستند، پنهان مانده است. این شهرها جوامعی با برنامه‌ریزی جامع دارند و اقتصادهای عظیمی ایجاد کرده‌اند و برای دستیابی به این دستاوردها ارزش مطالعه را دارند، اما آن‌ها شهرهای آرمان‌شهری که زندگی بهتری برای ساکنانشان فراهم کنند، نمی‌سازند؛ اما ایگ این کار را می‌کند.

پس از آنکه اسکاتلند در سال ۱۹۹۹ پارلمان مستقل خود را به دست آورد، به سرعت قانون اصلاحات ارضی را تصویب کرد تا نمونه‌های بیشتری شبیه به ایگ در سراسر کشور ایجاد کند. ابتدا، «صندوق زمین اسکاتلند» تأسیس شد که بودجه‌های عمومی را در اختیار جوامع علاقه‌مند به خرید زمین‌های خودشان قرار می‌دهد. سپس در سال ۲۰۰۳، «قانون اصلاحات ارضی» حق تقدم خرید زمین‌های روستایی را به جوامع محلی داد؛ اکنون هر گروهی می‌تواند تمایل خود را برای خرید یک ملک ثبت کند و هنگام فروش آن ملک، اولین حق خرید را داشته باشد. در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، این اصلاحات گسترش یافت تا مناطق شهری را نیز شامل شود و حتی به جوامع این حق را داد که در صورت رها شدن، نادیده گرفته شدن یا آسیب رساندن زمین به جامعه یا محیط زیست، مالک را مجبور به فروش کنند.

در نتیجه، بیش از ۵۰۰ جامعه در سراسر اسکاتلند مالکیت بیش از ۵۶۳,۰۰۰ هکتار زمین و ساختمان را در دست گرفته‌اند. این مقدار بیش از دو برابر مساحت شهرهای گلاسکو، ادینبرو و داندی روی هم است. بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین پروژه در جزیره «لوئیس» (Isle of Lewis) قرار دارد، جایی که «بنیاد استورنووی» (Stornoway Trust) مالک ۴۰ شهرک در مساحتی بالغ بر ۶۹,۰۰۰ هکتار، به نمایندگی از ۱۱,۰۰۰ ساکن آنجاست. در اینجا، توسعه تجاری بخش بزرگی از درآمد بنیاد را تشکیل می‌دهد که شامل اجاره زمین‌های تجاری و صنعتی از بندرگاه، اسکله تفریحی و توسعه سواحل و همچنین زمین‌های کشاورزی اطراف و اراضی تاریخی قلعه لوئیس می‌شود.

استورنووی

به این ترتیب، استورنووی مانند نسخه کوچکی از سنگاپور عمل می‌کند ؛ هر دو جزیره مالک زمین‌های خود هستند، از آن‌ها اجاره تجاری و مسکونی دریافت می‌کنند و از آن درآمدها برای رفاه ساکنان خود بهره می‌برند. سنگاپور توانست این کار را انجام دهد چون خود یک کشور مستقل است، اما اسکاتلند توانست با ایجاد صدها «میکرو-حاکمیت» در دل یک کشور بزرگ‌تر به این هدف دست یابد. این امر ممکن است اسکاتلند را به یکی از بهترین مکان‌های جهان برای ساخت شهرها و روستاهای آرمان‌شهری در آینده تبدیل کند!

اگر می‌خواهیم شهرهای بهتری بسازیم - به طور خاص، اگر می‌خواهیم آرمان‌شهری‌ترین شهرهای روی زمین را خلق کنیم - به نمونه‌های پژوهشی بسیار بهتری مانند «ایگ» نیاز داریم، و این موضوعِ تحقیق من در اینجا است. در طول قرن گذشته، شرکت‌ها شهرهایی زیباتر از هنگ‌کنگ ساخته‌اند. سرمایه‌گذاران بودجه لازم برای کیفیتی از زندگی را تأمین کرده‌اند که از شنژن بهتر است. جزایر و شهرستان‌ها خودمختاری را برای ساکنان ایجاد کرده‌اند، نه برای دولت‌ها. قبایل در حال ساخت شهرهایی مرفه تر از «پراسپرا» هستند و پروژه‌های شهری جدیدی که در افق دیده می‌شوند، آرزوی ایجاد شادترین مکان‌ها برای زندگی را دارند.

اگر می‌خواهیم یک مدینه فاضله (آرمان‌شهر) بسازیم، باید از نمونه‌های آن‌ها درس بگیریم و چشم‌انداز جدیدی برای اینکه شهر آینده چگونه می‌تواند باشد، خلق کنیم.

- نه‌تنها یک شهر خودمختار، بلکه شهری خودکفا.
- نه‌تنها یک شهر ثروتمند، بلکه شهری شکوفا و پویا.
- نه‌تنها مجموعه‌ای از آسمان‌خراش‌ها، بلکه یک آرمان‌شهر واقعی.

*The Elysian در ساب استک

فنونِ رهاسازی؛ تمرینی کوتاه برای تخلیه‌ی دردهای انباشته‌شده‌ی عاطفی

بیشتر بخوانید:

شهر ۲۴ ساعته؛ جایی که خانه، کار و تفریح مرز ندارد

تماشاخانه

نبرد کانای؛ روز سیاه ارتش روم / وقتی ناگهان رخ هلال ماه به سمت ارتش دشمن برگشت

قدیمی‌ترین موجود زنده جهان در آمریکاست ؛ یک نفر این را به ترامپ بگوید!

فیلم های دیگر