میدان و میز مذاکره؛ رقابت تهران و واشنگتن برای دست بالا

آتش‌بس ایران و مذاکرات صلح در این هفته در حالی به مرز فروپاشی رسیده که تنش‌ها بر سر تنگه هرمز که امروز به نماد قدرت تازه تهران بدل شده اوج گرفته است؛ بحرانی که منتقدان می‌گویند از کنترل رئیس‌جمهور دونالد ترامپ خارج شده است.

به گزارش عصر ایران به نقل از سی ان ان، روز جمعه ترامپ اعلام کرد ایران «با همه‌چیز موافقت کرده»، و همین سخن باعث جهش بازار سهام شد چون بسیاری امید داشتند جنگ رو به پایان است اما تا یکشنبه مشخص شد این هم یکی از موارد اغراق در دیپلماسی بوده؛ چراکه او دوباره ایران را تهدید کرد که پل‌ها و نیروگاه‌هایش را نابود می‌کند و تهران نیز دوباره تنگه هرمز را بست. بی‌اعتمادی شدید دو طرف زمانی آشکارتر شد که نیروی دریایی آمریکا به یک کشتی باری ایرانی که قصد شکستن محاصره را داشت شلیک کرد و آن را توقیف کرد.

این رفت‌وبرگشت‌ها از ویژگی‌های همیشگی شیوهٔ هدایت جنگ توسط ترامپ است؛ رفتاری که یک روز از صلح قریب‌الوقوع خبر می‌دهد و روز بعد تهدید به حمله می‌کند. مخالفانش می‌گویند این نشانه‌ آشفتگی و نبود استراتژی است، اما مشاوران ترامپ مدعی‌اند او با مهارت در حال استفاده از اهرم فشار برای وادار کردن ایران به تسلیم است.

حالا ترامپ در آستانهٔ آزمونی تازه است: دور دوم مذاکرات احتمالی در پاکستان، در آستانهٔ پایان آتش‌بس. اگر نتیجه ندهد، ترامپ دوباره با این پرسش روبه‌رو می‌شود: آیا باید برای یافتن راه خروج از بحران، دخالت نظامی را تشدید کند؟ بحرانی که می‌تواند برای اقتصاد جهانی و محبوبیت رو به کاهش خودش پیامدهای سنگینی داشته باشد.

بازی با واقعیت و ابهام در طرفین

هر دو طرف انگیزه‌های قوی برای اجتناب از بازگشت به جنگ دارند. شاید هر دو پیش از مذاکرات احتمالی در حال بالا بردن تنش‌اند تا فضا برای امتیازگیری دیپلماتیک باز کنند.

اصرار ترامپ بر اینکه «توافق نزدیک است» نشان می‌دهد او از ادامه جنگی که هزینه‌های اقتصادی و سیاسی سنگینی در سال انتخابات میان‌دوره‌ای داشته خسته شده است. وال‌استریت ژورنال گزارش داد که ترامپ در پسِ پرده، نگران پیامدهای عمیق جنگ و احتمال تشدید آن است.

مقامات آمریکایی مانند وزیر دارایی معتقد دست بالاتر را دارند و این در مذاکره فشار زیادی را به جی دی ونس که رهبر مذاکرات است وارد می کند. از سوی دیگر 

مقام‌های ایرانی روایت ارائه‌شده از سوی واشنگتن را رد کرده‌اند. محمدباقر قالیباف، از چهره‌های ارشد سیاسی ایران که در روند رایزنی‌ها نقش دارد، اعلام کرد با وجود برخی پیشرفت‌ها در گفت‌وگوها، اختلاف‌های اساسی میان دو طرف همچنان پابرجاست.

به گفته او، موضوعاتی مانند وضعیت تنگه هرمز و مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران از جمله محورهای اصلی اختلاف است. قالیباف تأکید کرد تهران حاضر به واگذاری ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود نیست و مواضع اعلام‌شده از سوی برخی مقام‌های آمریکایی را غیرواقعی دانست.

در همین حال، گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد آمریکا قصد دارد هیأتی را برای ادامه گفت‌وگوها به اسلام‌آباد اعزام کند. با این حال، مقام‌های ایرانی هنوز به طور رسمی برگزاری چنین مذاکراتی را تأیید نکرده‌اند. ناظران می‌گویند هر دو طرف تلاش می‌کنند پیش از هر دور جدید گفت‌وگو، موقعیت خود را در میدان سیاسی و رسانه‌ای تقویت کنند.

واقعیت‌های پیچیده‌تر در میدان

در حالی که برخی ارزیابی‌های غربی از وارد آمدن خسارت‌های سنگین به توان نظامی و صنعتی ایران در جریان حملات اخیر سخن می‌گویند، ساختار حکمرانی در این کشور همچنان برقرار است و نشانه‌ای از تغییر فوری در وضعیت سیاسی داخلی دیده نمی‌شود.

از سوی دیگر، ایالات متحده نیز با پیامدهای سیاسی و اقتصادی این بحران مواجه شده است. اختلاف نظر میان برخی اعضای ناتو درباره ادامه درگیری‌ها و نیز افزایش فشارهای سیاسی داخلی در آمریکا از جمله چالش‌هایی است که دولت واشنگتن با آن روبه‌رو شده است.

در مجموع، با گذشت زمان از آغاز درگیری‌ها، روشن شده است که وضعیت بسیار پیچیده‌تر از روایت‌هایی است که هر یک از طرفین ارائه می‌کنند. در حالی که آمریکا از افزایش فشار برای رسیدن به توافق سخن می‌گوید، ایران نیز بر مواضع خود تأکید دارد و اختلاف‌ها در موضوعات کلیدی همچنان پابرجاست.

از دریاچه تا بیابان: چه اقداماتی برای مقابله با فروپاشی «دریای آرال» انجام می‌شود؟

بیشتر بخوانید:

آکسیوس: ونس راهی اسلام آباد می‌شود/ مذاکرات انجام خواهد شد

گروسی: توافق ایران و آمریکا بدون مشارکت آژانس موفقیت‌آمیز نخواهد بود

تماشاخانه

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

آمریکا و جنگ برای «ام آی سی» ؛ نتانیاهو و اورانیوم بهانه است / «زنده باد جنگ‌های ابدی»

فیلم های دیگر